АИТВ (адамның иммун тапшылығы вирусы) – адамның иммундық жүйесін зақымдайтын созылмалы вирустық ауру. Бұл вирус ағзаның қорғаныс қызметін әлсіретіп, түрлі инфекциялар мен ауруларға қарсы тұру қабілетін төмендетеді. Егер адам уақытында ем қабылдамаса, аурудың соңғы кезеңі – ЖИТС дамуы мүмкін. ЖИТС – жүре пайда болған иммун тапшылығы синдромы. Бұл АИТВ-инфекциясының ең ауыр сатысы болып саналады. Осы кезеңде иммундық жүйе қатты әлсіреп, адам ағзасы қарапайым инфекцияларға да қарсы тұра алмай қалады.

АИТВ тарихы

1980 жылдардың басында дәрігерлер кейбір адамдарда өте сирек кездесетін инфекциялар мен қатерлі ісіктердің көбейгенін байқады. Науқастардың иммундық жүйесі қатты әлсіреп, ағзалары ауруларға қарсы тұра алмайтын жағдайға жеткен.

1984 жылы ғалымдар Люк Монтанье мен Роберт Галло осы аурудың себебі адамның иммун тапшылығы вирусы екенін анықтады. Содан бері АИТВ-инфекциясы бүкіл әлемде маңызды медициналық және әлеуметтік мәселеге айналды.

АИТВ  ағзаға қалай әсер етеді?

АИТВ ағзаға енгеннен кейін иммундық жүйенің негізгі қорғаныш жасушалары – CD4 лимфоциттеріне шабуыл жасайды. Бұл жасушалар адам ағзасын түрлі инфекциялардан қорғайды.

Вирус осы жасушалардың ішінде көбейіп, оларды біртіндеп жоя бастайды. Соның салдарынан иммунитет әлсірейді. Егер CD4 жасушаларының саны өте азайса, ағза қауіпті инфекциялар мен ауруларға қарсы тұра алмай қалады.

 АИТВ-ның берілу және берілмеу жолдары

АИТВ қорғалмаған жыныстық қатынас, ортақ ине мен шприц қолдану, инфекциясы бар қан арқылы, сондай-ақ анадан балаға жүктілік, босану кезінде немесе ана сүті арқылы берілуі мүмкін.

Ал күнделікті қарым-қатынас кезінде АИТВ жұқпайды. Атап айтқанда, қол алысу, құшақтасу, бірге тамақтану, ортақ ыдыс пайдалану, жөтелу, түшкіру немесе маса шағуы арқылы вирус берілмейді.

АИТВ  қалай анықталады?

АИТВ-инфекциясы арнайы зертханалық тексерулер арқылы анықталады. Негізінен қан талдауы жүргізіліп, ағзадағы вирусқа қарсы антиденелер, вирустық жүктеме және иммундық жүйенің жағдайы тексеріледі. Қажет болған жағдайда ПТР-зерттеуі мен CD4 жасушаларының деңгейін анықтау әдістері қолданылады. АИТВ-ны ерте анықтау емді уақытында бастауға мүмкіндік береді.

АИТВ-инфекциясын емдеу

Қазіргі таңда АИТВ-инфекциясын толық жазып шығаратын дәрі жоқ. Дегенмен антиретровирустық терапия вирустың ағзада көбеюін тежеп, адамның денсаулығын ұзақ уақыт бақылауда ұстауға мүмкіндік береді. Бұл ем иммундық жүйені сақтауға, аурудың асқынуын баяулатуға, өмір сапасын жақсартуға және инфекцияның басқа адамдарға берілу қаупін төмендетуге көмектеседі.

Мамандардың айтуынша, емді тұрақты қабылдайтын адамдар ұзақ әрі белсенді өмір сүре алады.

Кей жағдайларда антиретровирустық терапия кезінде әлсіздік, жүрек айну, бас ауруы, ұйқысыздық, іш өту немесе тері бөртпелері сияқты жанама әсерлер байқалуы мүмкін. Сондықтан емдеу дәрігердің тұрақты бақылауымен жүргізіледі.

АИТВ-ның алдын алу жолдары

АИТВ-инфекциясының алдын алу үшін қауіпсіз мінез-құлық қағидаларын сақтау маңызды. Атап айтқанда, қорғаныш құралдарын қолдану, кездейсоқ жыныстық қатынастан бас тарту, стерильді медициналық құралдарды пайдалану және ортақ ине мен шприц қолданбау қажет.

Жүкті әйелдер екі рет, есепке қою кезінде, 28-30 апталық жүктілікте және әйелдің жыныстық серіктестері бір рет АИТВ-ға  тексерілу міндетті болып табылады, бұл болашақ баланы инфекция жұқтыру қаупінен қорғауға мүмкіндік береді.

АИТВ-инфекциясы қазіргі қоғамдағы өзекті мәселелердің бірі болғанымен, медицина жетістіктерінің арқасында онымен өмір сүретін адамдар толыққанды өмір сүре алады. Ең маңыздысы – ауруды ерте анықтау, емді үздіксіз қабылдау және алдын алу шараларын қатаң сақтау.

Әрбір адам өз денсаулығына жауапкершілікпен қарап, АИТВ туралы дұрыс әрі нақты ақпаратқа ие болуы тиіс. Сондықтан тұрақты түрде АИТВ-ға тест өтіп отыру ұсынылады.

 Аян Камидолла

Облыстық АИТВ-инфекциясының алдын алу орталығының

эпидемиолог маманы.

«Депрессия – шаршағандық емес»

 Көктем -тіршіліктің  басталатын, жаңаратын уақыты. Алайда бұл мезгіл барлығына бірдей оң әсер ете қоймайды.  Құс келгенде , құс қайтқанда аурулар қозады. Әсіресе, қыстан шаршап шығатындықтан, жүйке аурулары  көбейеді. Мұны мамандар гармондардың өзгерісімен байланыстырады. Осы орайда “Керек info” тілшісі невропотолог-психиатр Жәнібек Иманалинмен тілдесіп көрген еді.

       Жәнібек Темірбекұлы, жүйке жүйесінің қандай аурулары жиі кездеседі?

        Қазір жүйке аурулары көбейіп кетті. Ең жиі кездесетіні параноидты шизофрения және невроз, яғни жүйкенің жұқаруы деуге болады. Соңғылары шаршау, ұйқысыздық, мазасыздық, қорқыныш пен  үрейге шағымданады. Себепсіз қорқынышты түстер көру, шошып ояну да  қалыпты жағдай емес. Бұл-диагноз. Оны емдеу керек. Қалыпты жағдайда адам көрген түсін ұмытып қалуы керек. Егер осындай белгілер байқалса, бірден дәрігерге жүгінген жөн.

Жүйке аурулары неден пайда болады?

Жүйке ауруларының пайда болуына стресс себеп. 21 ғасыр -стресстің заманы. Өйткені қазір барлық адамның басында бәсекелестік, отбасылық жанжал,  қарыз бен  жоқшылық бар.  Ал екінші себеп -экологиялық фактор.  Өйткені қабылдауыма Ақтөбе қаласынан бөлек  Атырау, Құлсары мен Аралдан келетіндердің қатары көп. Құнарлы тамақтанбаудың да кері әсері бар. Қазір адамдар бұрынғыдай экологиялық таза  тамақтарды көп тұтынбайды. Осының бәрі жүйкені тоздырады. Қазір жүйке аурулары көп. Әсіресе, коронавирустан кейін көбейіп кетті. Адамдардың көбінде пандемиядан кейін күйзеліс басталды. Бір ғана дәлел. Қазір мен жұмыс істейтін  облыстық фтизиопульмонологиялық орталықта  туберкулезбен ауыратын 97 адам жатыр. Бұл-өте аз. Яғни, туберкулезді жеңдік деген сөз. Ал психикалық денсаулық орталығының бір ғана әйелдер бөлімшесінің өзінде 90 адам жатыр. Мұндай 7 бөлімше бар. Осыдан-ақ жүйке жүйесі ауруларының қаншалықты көбейгенін білуге болады.

Қандай белгілер болған кезде невропатологпен кеңесу керек? Жүйке жүйесімен байланысты ауруларды анықтауға диагностиканың қай түрі көмектеседі?

    Ең бірінші, ұйқының бұзылуы. Екі аптадан артық  уақыт ұйқы бұзылса, бірден невропатологқа  жүгінген жөн. Әдетте, егде жастағы  адамдар ұйқы бұзылса, қалыпты деп есептейді. Алайда бұл - патология. Адамның бұрынғысынша жақсы жаңалық естісе, қуана алмауы, көңіл-күйінің жоқтығы,  себепсіз жылауық болуы... қалыпты жағдай емес. Мұны кейбіреулер көңілшектік деп, мінез-құлыққа таңуы мүмкін. Алайда аурудың себебін анықтап, қараған жөн.  Мұндай жағдайда науқастың шағымын тыңдап, анализдерге жіберемін. Қажет болса, МРТ (магнитті-резонанстық томография), Электроэнцефалограмма (ЭЭГ) тағайындаймын. Осы арқылы проблеманың бар-жоғына көз жеткіземіз. Өкінішке орай,“бес литрлік су әкеліп бер” дейтін емші емеспіз. Мен анализдерге қараймын. Ферритин мен гармондарды тексеремін. Өйткені  қалқанша безінің гармондары да көңіл-күйге әсер етеді. Гипотиреоз немесе  гипертиреоз болуы мүмкін. Егер бұзылыс болса, эндокринологқа жіберемін.

Жүйке аурулары жасқа қарай бөліне ме? Яғни белгілі бір жастағыларда мына түрі көбірек кездеседі дегендей. ..

  Әрине. Шизофрения жастарда көп кездеседі. Әсіресе, 20-25 жаста. Тәжірибемде қабылдауыма  14 жастағы жасөспірімдерді  де алып келген сәттер  болды. Ал деменция үлкен адамдарда кездеседі. Ұмытшақ болып, немерелерін танымай жатады. Өкінішке орай,  қазақтарда көбіне үлкен кісілер  ақылынан адасса,  “үлкендік қой, алжыды” дейді. Халықтың  надандығы десем, ауыр естілер. Науқасты дәрігерге әкелмейді. Негізінде адам үлкейген сайын алжымайды, қайта ми клеткалары дамиды. Мұндай адамдар тұрақты түрде дәрі ішуі керек. Алайда бізде көбіне мамандарға бармайды.

Энурездің себебі не? Оны да емдеуге бола ма?

 Энурездің пайда болуына екі түрлі себеп бар. Энурездің себебі тек қуықта емес.Ол орталық жүйке жүйесінен де болуы мүмкін. Энурез, яғни түнде зәр ұстай алмау  ми мен қуық арасындағы жүйке байланысының толық жетілмеуінен немесе бұзылуынан туындайды.  Бұл ауру 90 пайыз балаларда кездеседі. Кейде ересектерде  де болады. Бірақ сирек кездеседі. Сол себепті мен қабылдауыма келген адамның алдымен урологтан кеңес алып, талдауларды тапсыруын сұраймын. Маған ақшасын, ресурсын, энергиясын құртпасын деймін. Бәлкім, урологиялық себеп бар шығар. Бұл ауру емделеді. Бірақ ұзақ уақыт алады.

Балаларда ұстамалар жиі кездеседі. Оның себебі мен қалпына келу жолы қандай?

Эпилепсия, яғни қояншық ауруының екі түрлі себебі бар. Алғашқысы генетикалық себептерден болуы мүмкін. Егер тұқымда болмаса, ауру адам белгілі бір себептермен басынан жарақат алса, қан құйылып, инсульт болса, ісіктер болса  пайда болуы мүмкін. Эпилепсияның генетикалық түрі қиындау. Науқасқа мүгедектік тағайындалып, өмір бойы дәрі ішеді.   

Жүйке аурулары тұқым қуалай ма?

Иә, тұқым қуалайды. Шизофренияның белгісі бар науқастардың кейбіреуінде   әкесі мен шешесінің тұқымында ауырған адамдар болады. Бұл ауру тұқымда болмаса да жүре келе пайда болуы мүмкін. Қазір кез-келген адам стресте жүр деуге болады. Қарапайым оятқышпен оянудың өзі-стресс.Адам күйгелектенген кезде организмде кортизол деңгейі ("күйзеліс гормоны") көтеріледі.Бұл жүйкені жұқартады, адамды шаршатады. Жүйке ауруына әйел адамдар көп шалдығады. Олар -эмоциональды халық. Ал ер адамдар іштен тынады. Сәйкесінше, олардың арасында инфаркт, инсульт көп.

“Аурудың бәрі жүйкеден” деген пікір бар. Сіз бұл оймен қаншалықты келісесіз?

  Мен бұл пікірмен 100 пайыз келісемін. “Уайым-қайғысыз адам қара суға да семіреді”  деген сөз бар. Бұл-шындық. Қандай нәрседе де баланс болуы керек. Ақша маған да жетпейді. Несие менде де бар. Бірақ  мен демалыс болса, қыдырып кетемін. Жүйкені шаршатпау керек. Сол сәтте өмір сүру керек. Адам қанша білімді болса да, зейнет жасына жеткенде жұмысынан кетуі керек. Әйелде де, 55 жаста ер адамда да климакс болады. Бұрынғыдай емес, ол  кезде адамның энергиясы азаяды, шаршайды. Мұндай кезде адам демалуы керек. Мәселен, бас сақинасы немесе  мигрень  деген ауру жиі айтылады.Бұл аурулар негізінен жүйкенің жұқаруынан, әлсіздіктен туындайды. Адамға көбіне шешесі жағынан беріледі. Бұл аурумен  мұғалімдер, тәрбиешілер көп ауырады.Бас сақинасына перфекционист адамдар бейім. Олар кез-келген дүниені мінсіз орындауға тырысады.Олар шаруасы бітпесе, түнімен уайымдап жатады. Бұл дұрыс емес. Өйткені емделмесе, мұның соңы  инсультқа алып келуі мүмкін.

Депрессияны уақытында емдемесе, қаншалықты зиян?

 Көп адамдар босанғаннан кейінгі депрессияны елемейді. Бұл - диагноз. Оны емдеу керек. Өйткені әйелдер мұндай кезде өзінен өзі жылайды, баласын мүлдем көргісі келмейді.  Бұл жағдай  асқынса, әйел балаларына, өзіне қол жұмсауы да мүмкін. Алайда көп жағдайда депрессияны емдемейді. Көбіне жүйкесі ауыратын науқастар невропатологқа, психиатрға емес, емшіге, құмалақшыға барады. Содан кейін ауруын асқындырып барып дәрігерге келеді. Мен емшілерді де жоққа шығармаймын. Ақтөбеде де сырласатын, сөйлесетін, сыйлайтын  апаларым бар. Бірақ науқас бірінші дәрігерге келгені дұрыс. Ғылыми түрде, 99 пайызға емдеуге тырысамыз. Егер қолымыздан келмей жатса, онда емшіге барсын. “Үмітсіз шайтан” дейді. Бірақ өкінішке орай, емшіге барады. Тек содан кейін ғана бізге келеді. Ауруды асқындырып алғаннан кейін оны емдеу қиынға соғады. Осыдан үш жыл бұрын әйелі мен күйеуі келді. Ер адам 35-те, әйелі 32 жаста. Ақтөбе қаласының тұрғындары. Әйелдің  көзіне елестер көрінеді, дауыстар естиді, жылайды, өз-өзіне қол жұмсағысы келеді. Маған қабылдауға келді. Педагог екен. Жұмыста  стресс болған. Анамнезінде, яғни ауру тарихында  12 жыл бұрын анасы қайтыс болған. Содан кейін қатты стресс алып қалған. “Аруханаға жатқыз” дедім. Бірақ күйеуі келіспеді. Ақыры емші аралаған, молдаларға барған. “Ішінен үш жын шығардық” деп хабарласты. “Қазір жақсы, тынышталып қалды” деді. Бірақ мұның бәрі уақытша, психотерапия екенін түсіндім.. Екі апта өткеннен кейін “Үйде айқай болып жатыр. Қырып-жойып жатыр” деп хабарласты. Ақыры жолдама беріп жатқызып,  бір ай емделді. Қазір жағдайы жақсы. Көбіне адамдар ауруханаға жатып, емделуден қорқады. Есепке тіркелуден қорықпау керек. Ауруханаға жатпай, өзіне қол жұмсаған адамдар да болды. Бұл - психикалық ауру. Арты орны толмас өкінішке әкелуі мүмкін. Адамдар осыны түсінсе деймін.

Әңгімеңізге рақмет!

Сұқбаттасқан Жансая ЕСМАҒАНБЕТ

@jansaya_esmaganbet

Ақтөбе облыстық психикалық сауықтыру орталығында жүйке жүйесі ауруларымен  бүгінгі күнде 9226 адам диспансерлік бақылауда тұр. Бас дәрігер Серік Жанильсиновтың айтуынша, жүйке жүйесі аурулары көбеюде. Науқастардың саны былтырғыдан көбейген.Есепте тұрғандардың 5400-ге жуығы ер адам, ал қалғандары  әйелдер. Бірінші орында ақыл естін кемістігі диагнозы, екінші шизофрения, үшінші орында органикалық психикалық бұзылулар диагнозы. Ал биыл емдеу мекемесінде  427 адам емделіп шыққан.

Соңғы жылдары Қазақстан жоғары білім беру саласында шетелдік жастар үшін тартымды бағытқа айналды. Соның ішінде Ақтөбедегі Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университетінде Үндістан, Пәкістан, Шри-Ланка және Кашмир аймағынан келген студенттер білім алады. Біз олармен сұхбаттасып, таңдау себептері мен алғашқы әсерлерін білдік.

Айгерім ЖҰМАБАЕВА

kerekinfoaktobe@gmail.com

«Қазақстанды бейбіт ел болғаны үшін таңдадым»

4 курс студенті  Обейд Джавид Кашмирден келген. Жылдық оқу ақысы – 1 млн 700 мың теңге, бұл оның еліндегі бағадан шамамен 20 пайызға арзан.

– Шетелде оқу үшін Иран мен Қазақстанның арасынан таңдау жасадым. Саяси жағдайға байланысты Қазақстанды таңдадым. Ел тұрақты, қауіпсіз. Оның үстіне визасыз режим бар, мәдени ұқсастықтар да көп,-дейді ол. Алғашында тіл жағынан қиындық болғанымен, қазір қазақ тілін меңгеріп, ортаға бейімделген. Ақтөбенің климаты да туған жеріне ұқсас екенін айтады.

- Студент алғашқы кезде тіл жағынан қиындық көргенін жасырмайды. Қазір қазақ тілін меңгеріп, достар тапқан. Ақтөбенің ауа райына да үйреніп кеткен. – Біздің Кашмир де таулы аймақ, ауа райы салқын. Сондықтан өзімді үйімдегідей сезінемін. Қыстың суығы маған қалыпты жағдай, – дейді ол.

Студент университеттегі практикалық бағытты жоғары бағалайды. Үшінші курстан бастап өндірістік тәжірибеден өтіп, науқастармен тікелей жұмыс істейді.

– Медициналық университеттің ерекшелігі - 3 курстан бастап практика мен өндірістік тәжірибені қатар алып жүрдік. Пациенттермен тікелей жұмыс жасаймыз. Мысалы, онкология сабағында науқастармен жұмыс істеуге мүмкіндік бар. Бұл біздің мықты маман болуымызға бірден-бір себеп. Бұл болашақ маман ретінде шыңдалуға көмектеседі. Оқытушылардың талапшылдығы орынды, – дейді ол.

Ол Қазақстандағы тәртіпке ерекше назар аударған.

– Мұнда адамдар заңға бағынады. Жол ережесін қатаң сақтайды. Көшеде қоқыс тастамайды. Ақтөбе өте таза қала. Адамдар сыпайы, дауысын көтеріп сөйлемейді. Бұл – тәрбиенің белгісі, – дейді студент.

Ұлттық тағамдар да таңсық болмапты.

 – Қазақстанға келгелі алғаш рет жылқы етін жеп көрдім. Біз жақта жылқы етін жемейді. Ал мұнда бұл етті көп жейді екен. Ұлттық тамағамдардан дәм татып көрдім. Ерекше мейрам наурыз қатты ұнайды. Адамдар ұлттық киімдерін киіп, керемет тойлайды. Наурыз көже, бауырсақ – бәрі ерекше әсер қалдырды, – дейді ол. Обейд алғашқы курстарда елін сағынғанымен, қазір Ақтөбеге бауыр басқан. Болашақта АҚШ-та білімін жалғастырып, ата-анасын сонда көшіріп алуды армандайды. Әкесі – электрик, жеке кәсібі бар, анасы – үй шаруасында. Өзі отбасында жалғыз бала.

«-30 градусты алғаш рет көрдім»

Үндістанның Дели қаласынан келген 3 курс студенті Тану Бхати үшін Қазақстан – қауіпсіз әрі мүмкіндігі мол ел.

– Бала кезден арманым – шетелде оқу. Көп студенттердің кеңесімен осы университетті таңдадым. Мұнда парктикалық сабақтар көп болады, – дейді ол.

Қазақстанға ақпан айында келген Тану үшін -30 градус аяз үлкен тосын сый болған.

– Делиде -6-8 градус суықтың өзң сирек болады. Ал мұнда -30 ға дейінгі аяздар жиі болады екен. Қалың қарды да алғаш рет көрдім, – деп күледі Тану. Оның айтуынша, Үндістанда білім беру жүйесі көбіне теорияға негізделген. Ал Ақтөбеде практикаға басымдық беріледі. Сүйікті пәні анатомия. Үндістанда сиыр қасиетті жануар саналатындықтан, сиыр етін жемейді. Ал Қазақстанға келіп жылқы етінің дәмін татып көрген.

• Қазақтар өте жақсы, қонақжай халық. Жақын араласатын достарым да бар. Мен жылқының етін жеп көрдім. Дәмді болды. Қазақ тілін үйрену үшін ән айтып жүрмін, – дейді студент.

Тану болашақта Австралия немесе Ұлыбританияда білімін жалғастыруды жоспарлайды.

«Ақтөбе – тыныш әрі таза қала»

Пәкістанның Пенджаб провинциясындағы Сахивал қаласынан келген 23 жастағы Мұхаммад Саад Рехман да 4 курста оқиды. Оның айтуынша, Қазақстандағы оқу ақысы Пәкістанға қарағанда арзан әрі білім сапасы жоғары.

 - Ақтөбені таңдауыма екі себеп болды. Мұнда білім деңгейі жоғары. Халықтың өмір сүруіне барлық жағдай жасалған, – дейді ол. Алғашқы әсері – қаланың тазалығы мен тыныштығы. Пәкістанның қарбалас қалаларымен салыстырғанда Ақтөбе әлдеқайда жайлы көрінген.

- Қыс маған қиын болды. Бұрын мұндай қалың қарды көрмегенмін. Бірақ қысқы көрініс ертегідей әдемі екен, – дейді студент. Мұхаммад Саадқа анатомия мен физиология пәндері ерекше ұнайды. Сабақтар интерактивті қызықты өтеді, студенттер нақты клиникалық жағдайлармен пациенттермен жұмыс істейді.

- Қазақтар алғашында салмақты көрінеді. Бірақ жақын танысқанда өте мейірімді екенін байқайсың, – дейді ол. Болашақта Пәкістанда немесе Ұлыбританияда кардиология саласы бойынша жұмыс істегісі келетінін айтты.

«Практикалық бағыт – басты артықшылық»

 Шри-Ланкадан келген 26 жастағы Сабурден Алтаф Ахамед – 3 курс студенті. Ол халықаралық тәжірибе жинау үшін шетелде оқуды таңдаған.

 – Университеттің практикалық бағытқа басымдық беруі ұнады. Клиникалық дағдылар мен зертханалық жұмыстарға ерекше көңіл бөлінеді, – дейді ол. Ақтөбеден алған алғашқы әсерім – қаланың тазалығы мен инфрақұрылымының дамуы. Ауа райы суық болғанымен, уақыт өте үйренген.

– Қазақ халқы өте қонақжай. Бауырсақ пен ет тағамдарын жеп көрдім, қатты ұнады, – дейді студент. Алтаф Ахамед оқу қиын болғанымен, нәтижелі екенін айтады. Болашақта Шри-Ланкада жұмыс істеп, хирургия саласы бойынша жұмыс істеуді армандайды.

«Қазақстан маған тек кәсіби білім ғана емес, өмірлік тәжірибе берді. Егер қайта таңдау мүмкіндігі болса, тағы да осында келер едім», – дейді ол.

Шетелдік студенттердің пікірінше, Ақтөбе – қауіпсіз, тыныш әрі сапалы білім алуға мүмкіндік беретін қала. Теория мен практиканы ұштастырған оқу жүйесі болашақ дәрігерлерді кәсіби тұрғыда шыңдап қана қоймай, түрлі мәдениеттер тоғысқан орта қалыптастырып отыр. Бүгінде шетелдік және қазақстандық студенттер арасында достық қарым-қатынас орныққан.

Батыс Қазақстан медициналық университетінде 8000 студентке дейін білім алуға болады. Қазіргі уақытта 7500 студент білім алуда. Шетелден келген студенттер 1200. Оның ішінде Үндістан, Пәкістан, Түркия, Өзбекстан, Ресей, Шри-Ланка. Бұл студенттер 6 жылдық білім алады. Интернатураны өз елдерінде жалғастырады.

35 жастағы Айдана — көпбалалы ана. Оның төртінші баласы ерекше күтімді қажет етеді. Айдананың айтуынша, бала бірнеше жылдан бері тұрақты түрде оңалту шараларынан өтіп келген. Отбасының негізгі табысы да осы ем-шараларға жұмсалып отырған.

Айгерім ЖҰМАБАЕВА

kerekinfoaktobe@gmail.com

Кейіпкердің айтуынша, өміріндегі қиындықтар жақын араласып жүрген құрбысының кәсібіне байланысты басталған.

— Сегіз жыл бойы араласқан құрбым болды. Ол сұлулық саласында жұмыс істеді. Кәсібін кеңейту үшін қаржы қажет екенін айтып, инвестор тарту мәселесін көтерді. Сол кезде оған кепіл болатын адам керек болғанын айтты, — дейді Айдана.

Айдананың сөзінше, құрбысы оның отбасына келіп, жолдасының кепіл болуын өтінген. Жақын қарым-қатынасты негізге алып, еш күмәнданбастан келісім берген.

— Ол біздің үйімізге жиі келетін, отбасымызға жақын адам болды. Сол сенім шешім қабылдауға әсер етті, — дейді кейіпкер.

Қарыз міндеттемесі және оның салдары

Айдананың айтуынша, арада екі ай өткен соң, белгісіз адамдар қоңырау шалып, қарыздың өтелмегенін хабарлаған. Сол кезде ғана кепілдік келісімнің салдары белгілі болған. Жағдайды заңгерлер қараған. Айдананың айтуынша, сот шешімімен қарызды өтеу міндеттемесі кепіл болған тарапқа да жүктелген.

— Қазір жолдасымның жалақысының 50 пайызы қарызды өтеуге ұсталып отыр. Бұл біздің тұрмысымызға қатты әсер етті, — дейді ол.

Айдананың айтуынша, қаржылық қиындық салдарынан баласының оңалту емдері уақытша тоқтаған.

— Ең ауыр соққы — баланың еміне қаражат жетпей қалуы. Бұл отбасымыз үшін өте қиын кезең, — дейді ол.

Айдананың айтуынша, қарыз мәселесі сотқа жеткен. Ақтөбе қалалық соты арыз бойынша, тараптар арасындағы медиациялық келісімге сүйене отырып, жауапкерден қарызды өндіру туралы сот шешімін шығарған. Сот актісі бойынша қарыз сомасы 19 миллион теңгеден астам, мемлекеттік баж және өкілдік шығын да есепке алынған. Бұл акт соттық орындалатын құжат мәртебесіне ие, яғни заң бойынша міндетті түрде орындалуы тиіс.

— Қазіргі уақытта отбасы қарызды қайтаруды күтіп отырмыз, бұл шешім біздің қаржылық жағдайымызды реттеп берер еді, — дейді Айдана.

Медиативтік келісім және байланыс мәселесі

Айдананың айтуынша, тараптар арасында медиативтік келісім жасалғанымен, ол толық орындалмаған. Сондай-ақ, қарсы тараппен байланыс орнату қиынға соғып отырғанын жеткізді.

— Хабарласуға тырысқанымызбен, байланыс шектеулі. Бұл жағдай отбасымыздағы қарым-қатынасқа да әсер етті, — дейді ол.

Айдана құқық қорғау органдарына ресми түрде жүгінгенін айтып, мәселенің заң аясында шешілуін күтетінін жеткізді.

Айдана тіпті құрбысының туыстарын тауып, жағдайды түсіндіргенін хабарлады. Бірақ соған қарамастан, құрбысы келісім талаптарын орындамағанын айтады. Айдана Матаева құқық қорғау органдарына ресми арыз түсірген. Бар үміті құрбысы ақшаны қайтарса екен дейді. Баласының емін жалғастырып тыныш өміріне оралғанын қалайды.

- Редакцияға хабарласу себебім, басымнан өткен жағдай күн санап ушығып барады. Шешіледі деген үмітпен жылға жуық уақытым өтті. Жақыным деген адамға қатты сенуге болмайтынын түсіндім. Сондай адамға құшағымды жайып, төріме шығарып, жаныма жақын тартқаныма қатты өкінемін. Сегіз жылдық достықтың соңы - баламның емі тоқтап, отбасымның шайқалуына әкелді,-деп күрсінді. Жағдайды білмек болып, құрбысына хабарласқан едік. Алайда ол өз тарапынан пікір айтудан бас тартты. Редакция қарсы тарап пікір білдіруге дайын болған жағдайда, оны жариялауға әзір.

Құқықтық ескерту:

Бұл материалда келтірілген мәліметтер кейіпкердің редакцияға берген жеке түсініктемесіне негізделіп жазылды. Тараптардың түпкілікті жауапкершілігі сот тәртібімен айқындалады. Қазақстан Республикасының қолданыстағы "Масс-медиа туралы" заңына сәйкес, сұхбат беруші өз мәлімдемесінің дұрыстығы және мазмұнына толықтай өзі жауап беретінін ескертеміз. Редакция жарияланған деректер арқылы қандай да бір тұлғаның ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіруді мақсат етпейді. Қарсы тарап өз ұстанымын білдіруге ниет танытқан жағдайда, редакция оны жариялауға дайын.

Ақтөбе облыстық орталық «Нұр Ғасыр» мешітінде облыстың Бас имамы Амантай Садиев аталған мешітте бірнеше жылдан бері қызмет етіп келе жатқан мешіт тазалықшысы Алмагүл Есмурзинаға Умра қажылығына жолдама сертификатын тарту етті. Бұл туралы мешіттің баспасөз қызметі хабарлады.

Бас имам құлшылық ордасына сіңірген еңбегін елеп-ескеріп, сауапты қызметі үшін жұма намазға келген жамағат алдында өзінің алғысын айтты. Намаздан соң ақсақалдар баталарын беріп, рухани сапарына амандық пен сәттілік тіледі. Баспасөз қызметі таратқан мәлімет бойынша, мұндай сыйды ақтөбелік кәсіпкер тарту еткен. 

52 жастағы Гүлмира  Қаналина– фельдшер, медбике, таксист әрі төрт баланы жалғыз өзі өсіріп отырған ана. Су жаңа көлігін ойыншықтармен безендіріп, ол күн сайын жолаушыларға жай ғана қызмет көрсетіп қоймай, көтеріңкі көңіл күй сыйлауды әдетке айналдырған.

Айгерім ЖҰМАБАЕВА

kerekinfoaktobe@gmail.com

Гүлмира – төрт баланың анасы, медицина саласының тәжірибелі маманы. Ол ұзақ жылдар бойы адамдардың өмірін арашалаған фельдшер. Жедел жәрдем қызметінде 11 жыл жұмыс істеп, кейін вахталық жұмысқа ауысқан. Қазіргі таңда зауытта медбике болып қызмет атқарады. Гүлмира бір ғана жұмыспен шектеліп қалған жан емес. Бос уақытында такси тізгіндейді. Бұл салада жүргеніне 27 жылға жуықтаса, жалпы көлік жүргізу өтілі 35 жылды құрайды. Оның айтуынша, рөлдегі жылдар оған сабыр мен жауапкершілікті үйреткен.

– Төрт балам бар. Үлкенім 30 жаста, асаба болып еңбек етеді. Қызым той-думан, мерекелік кештерде би билейді. Үшінші балам бармен болып жұмыс істейді. Ал кенже қызым небәрі 9 жаста, мектепте оқиды, сурет салуға ерекше қабілеті бар, – дейді жүргізуші келіншек.

Балалары анасының өмірлік ұстанымын түсініп, әрдайым қолдау көрсетеді. «Мама, бұл ұят» деп шектеу қоймай, керісінше, өз қалауынша өмір сүруіне еркіндік береді. «Өзіңізге ұнаған іспен айналысыңыз» деген балаларының сенімі Гүлмираға күш-қуат береді. Ол балаларының осындай түсіністігі мен қолдауы үшін шексіз алғыс айтады. Гүлмира – еңбек пен аналық жауапкершілікті қатар алып жүрген қазіргі қазақ әйелінің шынайы бейнесі.

Су жаңа автокөлік

2023 жылы Гүлмира автосалоннан су жаңа Chevrolet көлігін сатып алады. Сол кезден бастап көлігіне ерекше ықыласпен қарап, оны ойыншықтармен безендіре бастаған. Бүгінде көлігінің салонында 250-ге жуық түрлі ойыншық бар.

 – Көлікті ең алдымен жұмысқа арнап алғанмын. Ойыншықтармен безендірілген салонға мінген адамдардың көбі қуанып, таңданысын жасыра алмайды. Көңілдері көтеріліп, алғысын айтып, риза болып түсетіндер аз емес. Кейбірі алғашында таң қалып, қызығушылықпен сұрақ қояды, – дейді Гүлмира.

Таксистік қызмет барысында түрлі тағдыр иелерімен жолығады. Кей жолаушылар оған ойыншық сыйлап кетсе, кейде өзі кішкентай балаларға қуаныш сыйлау үшін ойыншықтарын таратып жібереді. Ойыншықтардың барлығы арнайы тәсілмен, берік етіп орнатылған. Оларды интернет арқылы тапсырыс беріп алады, кейбірін өз қолымен жасайды. Ойыншықтарды қатты тарса да оңайлықпен алынбайды. Көлігін де өзі жуады – көп жағдайда ойыншықтарды шешпей-ақ тазартады. Тек қатты кірлеген кезде ғана алып, қайта жуады. Осылайша, Гүлмира көлігін жай ғана жұмыс құралы емес, адамдарға қуаныш сыйлайтын ерекше кеңістікке айналдырған.

«Есі дұрыс емес» деген сөздер де айтылады

Гүлмираның бір күні таңғы сағат 6-да басталады. Сағат 7-де қызметтік тасымалға шығады. Таңғы 8:00-10:00 аралығында зауытта медбике ретінде жұмыс істейді. Ал одан кейін такси тізгіндеп, түнгі сағат 00:00-ге дейін жолаушы тасиды. Ерекше безендірілген көлігімен жүрген соң, Гүлмира көптің көзіне түседі. Көшеде танып, суретке түсетіндер де жиі кездеседі. Кейбіреулер тіпті көлігінің сыртын фон ретінде пайдаланып, естелік суретке түсіп жатады. Алайда кез келген ерекшелік түрлі пікір туғызатыны белгілі. Қоғам ішінде оны талқыға салып, әртүрлі әңгіме айтатындар да бар. «Есі дұрыс емес», «балалық шағында психологиялық жарақаты бар» деген сөздерді де естіп жүргенін жасырмайды. Бірақ мұндай пікірлерге ол күле қарайды.

– Адамға аз да болса қуаныш сыйласам, соның өзі маған жеткілікті. Жағымсыз пікір айтатындар бар, бірақ олардың әңгімесіне мән бермеуге тырысамын, – дейді ол.

Ерекше сезім

Гүлмираның өмірінде есте қаларлық оқиғалар аз емес. Солардың бірі – мүмкіндігі шектеулі бір келіншектің оған бір пакет ойыншық сыйлаған сәті. «Ол ойыншықтарды кейін балаларға таратып бердім» дейді ол. Адамдардың көңіл күйін көтеріп, болмашы болса да жақсы әсер қалдыра алса, соған шын қуанады. Ойыншықтардың басым бөлігін интернет арқылы тапсырыс береді, кейде дүкендерден де сатып алады. Алайда қызық жағдайлар да кездеседі. Кейбір адамдар сұрамай-ақ көліктен ойыншық алып кеткен кездер болған. Тіпті бірде көлік тұрған жерден ойыншықты жұлып әкеткендер де кездескен. «Тек көлігімді бүлдіріп кетпесе болды деп қоя саламын» дейді ол сабырмен. Гүлмира көлікті несиеге алған. Ай сайын 160 мың теңге төлейді. Бұл – оның өміріндегі алғашқы су жаңа көлігі. Бұған дейін ескі көліктерді айдаған. Төрт баланы асырау үшін екі-үш жұмысты қатар алып жүруге тура келген. Өмір жолы да оңай болмаған. Жолдасы оны 34 жасында тастап кеткен. «Жасыратын ештеңе жоқ, басқа әйелге кетіп қалды» дейді ол ашық. Төрт баланы жалғыз өзі өсіріп, жеткізген. Осы уақытқа дейін бұрынғы жолдасы балаларға ешқандай көмек көрсетпеген. Соған қарамастан, Гүлмира өмірге өкпе артпайды. Қиындыққа мойымай, адал еңбегімен күн кешіп, айналасына жылулық сыйлауды мақсат еткен нәзік жан.

Қуыршақ-терапия

Әлемде қуыршақ жинауды хобби емес, тұтас өмір салтына айналдырған әйелдер аз емес. Бірі үшін бұл – балалық шақтың сағынышы, енді бірі үшін – өнерге, тарихқа, тіпті психологияға деген қызығушылықтың көрінісі. Қуыршақтар сөрелерде үнсіз тұрғанымен, олардың әрқайсысының артында бір тағдыр, бір кезең, бір әйелдің ішкі әлемі жатады. Кейбір коллекционерлер үшін қуыршақ – уақыт машинасы іспетті. Мәселен, жапондық әйелдер арасында hina ningyō деп аталатын дәстүрлі қуыршақтарды жинайтындар көп. Бұл қуыршақтар жай ойыншық емес, жапон мәдениетінде отбасы амандығы мен қыз баланың болашағын бейнелейтін символ саналады. Токио мен Киотода тұратын кейбір әуесқой әйелдердің үйінде ондаған жыл бойы жиналған, қолдан тігілген, қолдан боялған жүздеген қуыршақ сақтаулы. Олар әр қуыршақты белгілі бір мейрамда ғана шығарып, арнайы рәсіммен қайта қояды.

Еуропада қуыршақ жинау – тұтас өнер саласына айналған. Франция мен Германияда XIX ғасырда жасалған фарфор қуыршақтарды жинайтын әйелдер бар. Бұл қуыршақтардың кейбірі бүгінгі күні антиквариат ретінде бағаланып, музей экспонатына тең саналады. Коллекционер әйелдер оларды жуындыруға, қайта киіндіруге батпайды, керісінше, арнайы шыны витринада сақтап, жарық пен ылғалдың мөлшерін қатаң қадағалайды. Өйткені әрбір қуыршақ – өткен ғасырдағы әйел бейнесінің, сәннің, қоғамдағы рөлдің көрінісі.

Ал Америкада қуыршақ жинау кейде эмоциялық терапиямен ұштасып жатады. Reborn doll деп аталатын шынайы сәбиге ұқсас қуыршақтарды жинайтын әйелдер бар. Олар бұл әуестікті көбіне ішкі жан жарасын емдеумен байланыстырады: бала жоғалту, жалғыздық, аналық сезімнің жүзеге аспауы. Мұндай қуыршақтар өте шынайы жасалады: салмағы, терісінің түсі, тіпті тыныс алғандай әсер қалдыратын бөлшектері бар. Көпшілік бұл құбылысқа түсінбеушілікпен қарағанымен, коллекционер әйелдер үшін бұл – тыныштық пен жанға медет табудың бір жолы. Оңтүстік Корея мен Қытайда дизайнерлік қуыршақтарды жинайтын жас әйелдер көбейіп келеді. Олар үшін қуыршақ – сән, стиль, өзін-өзі танытудың құралы. Мұндай қуыршақтардың киімі, шаш үлгісі, макияжы бөлек әлем. Кейбір коллекционерлер қуыршақтарына жеке гардероб жасап, фотосессиялар ұйымдастырады, әлеуметтік желілерде арнайы парақша жүргізеді. Қуыршақ сол әйелдің екінші «мені» секілді қабылданады. Қуыршақ жинайтын әйелдер туралы айтқанда, қоғамдағы стереотип те қатар жүреді. «Ересек адамға ойыншық не керек?» деген сұрақ жиі қойылады. Алайда психологтар мұндай әуестікті инфантилизм емес, керісінше, эмоциялық интеллекттің бір қыры деп бағалайды. Қуыршақ жинау – бақылау, тәртіп, эстетика, естелік және шығармашылықпен тығыз байланысты процесс. Ең қызығы – бұл әуестік жасты да, әлеуметтік мәртебені де талғамайды. Арасында дәрігер, заңгер, мұғалім, кәсіпкер әйелдер бар. Бірі қуыршақты сатып алады, бірі қолдан тігеді, енді бірі қалпына келтірумен айналысады. Кейбір коллекциялар кейін музейге, көрмеге айналып, жеке адамның әуестігі қоғамдық құндылыққа ұласады.

Ақтөбедегі Есет батыр тұрғындары үйлерінде тоңып отырғандарын айтып, шағымданды. Сықырлаған сары аязда кейбіреулері ұлып кеткен баспанасын тастап, тумаларын жағалаған. Олар суықтан балалары ауырып, бар тапқан-таянғандары дәрі-дәрмектен ауыспайды деп журналистерге жанайқайын жеткізді.

Назгүл ӘБЕТОВА

kerekinfoaktobe@gmail.com

Ақтөбедегі Есет батыр тұрғын алабындағы үй тұрғындары қыстың қақ ортасында өз үйлерінде бүрсең қағып отыр. Айтуларынша, электр пеші мен газ жағып жан бағуға мәжбүр. Өткен аптадағы сарышұнақ  аязды күндері қара суық үйде сырт киіммен отырған. Тұрғындардың базынасын Керек.info газетінің тілшісі де тыңдап қайтты. Есет батыр тұрғын алабында екі адамның басы қосылса айтатын әңгімесі-жылу мәселесі. Амандық-саулық сұрасқан соң, “қай үйде тұрасың, үйің салқын ба?”,-деп жатқандарды құлағымыз шалды.  Салқынның кесірінен ауру-сырқау да көбейген. Тіпті пневмонияға шалдығып, ауруханада жатқан балалар да бар. Үйді электр пешімен жылытуға барлығының мүмкіндігі жоқ. Бірі жарыққа көп ақша төлейтінін айтса, енді біреулері кішкентай балалары үшін қауіпті деп отыр.

 Сыз тартқан үйден, дерт тапқан

Ажар Байманова -Есет батыр тұрғын алабындағы  № 5 үйдің тұрғыны.  Осында тұрып жатқанына 11 жыл болған. Ажар  үш апта жөтелген ұлын аурудан жаза алмаған. Батарея ысып тұрғанымен, ешқандай жылу жоқ. Сондықтан балаларға ық болсын деп үйінің ішіне шатыр құрып қойған.

- Осы 11 жыл ішінде мұндай проблема болған жоқ. Пәтерім бұрышта орналасса да, ешқашан салқын болған емес. Екі айдың ішінде үй ұлып кетті. Бұл бір ғана үйдің проблемасы емес, бірнеше үй тұрғындары шағымданып жатыр. Үлкендер бірдеңе қылып салқынға шыдармыз, баламыз үшін уайымдаймыз. Біз тұратын үйде қырқынан шықпаған, дүниеге келгеніне 15 күн ғана болған нәрестелер бар. Балалар пневмониямен ауруханаға түсіп жатыр. Ұлымда кетпейтін көкжөтел пайда болды. Шыны керек, ауруын жаза алмадым. Дәрі беріп жатырмын, ауа салқын болғасын қайтадан жөтеле бастайды. Ем қонған жоқ. Амал жоқ, үйдің ішіне палатка тіктім. Палатканың іші ық. Екі ай бойы жылусыз тоңып отырдық. Жылуы жоқ уақыттағы ақшамызды қайта есептеуді талап етеміз,-деді ол.

 “Үйіміз мұздатқыш сияқты ”

Ал Гүлдана Нысаинова төрт баласымен ас бөлмесінде ұйықтайды.Таңертең жаққан газды кешке дейін сөндірмейді. Онсыз мүмкін емес. Басқа бөлмеге кірсек, мұздатқыштың ішіне кіргендей боламыз дейді.

• Соңғы екі жылда жылу дұрыс емес. Басында ұстағанда батарея қол тигізбейтін. Былтыр шыдадық, биыл шыдау мүмкін болмай тұр. Төрт балам бар. Балаларыммен ас бөлмесіне жатамыз. Сол бөлмеде тамақ ішеміз, сол жерге жатамыз. Басқа бөлмеге кірсек, мұздатқышқа кіргендей боласың, Әбден ұйықтағанша газды жағып қоямын. Әкімдікке барсақ, “жылуға қатысымыз жоқ” деп шығарып салды. Біз коммуналдық төлемдер үшін қарыз болсақ, сот арқылы өндіріп алады. Ол жақтан мәселе туындаса, шешуге асықпайды. Ақшамыздың 50 пайызын шегерсін. Жылынбаған үй үшін бір айға жылуға 15 мың теңге төлеп отырмын. Жұрттың бәрі ауырып жатыр,-дейді Гүлдан Нысаинова.

“Сезінбеген жылуға ақша төлемейміз”

 Орынбике Убайдуллина, тұрғын:

• Есет батыр тұрғын алабындағы №1 мөлтек аудандағы төрт қабатты үйде тұрамын. Бірінші қабатта тұратындардың үйі азынап тұр. Желтоқсан, қаңтар айында жылу болған жоқ. Бұл үйде 8 жылдан бері тұрамын. Үстімізге қабат-қабат киініп алып отырдық. Студенттер даладан дірілдеп тоңып келеді, үйге кірсе тағы жылу жоқ. Суықтан үйлерін тастап, тумаларының үйін жағалап жүргендер бар. Кішкентай балалар ауырып, больницада жатыр. Балкон, терезеден проблема жоқ. Бәрі бітеулі. Өзім зейнеткермін. Алатын зейнетақым-70-80 мың теңге. Үйді кредитке алдым. Бір айға жылуға 13 мың теңге келіп тұр. Сол жылуды көрмесек, сезінбесек не деп төлеуім керек?  Тұрғындардың сөзінше, пәтерлері салқын, едендері аяққа басуға келмейтіндей мұздай.

     Көпбалалы ана Ғазиза Собалова 2-шағынаудандағы №22 үйде тұрады. Жылыну үшін есік-терезелерін көрпемен қымтап тастаған. Сықырлаған сары аяз әбігерге түсірген тұрғын  ұйқыдан дірдектеп тұратынын айтады.

- Осында 10 жылдан бері тұрамын. Биылдыққа осы проблемаға тап болдық. 30 градус аязда жардан су ақты. Жылу батареялары қан жылым болып тұрды. Балаларым үйдің ішінде сырт киіммен отырды. Кішкентайым бесікте. Жылытқыш сатып алып қойдық. Бірақ бала болғасын қосуға қорқамыз. Таңертең тұрғанда дірдектеп тұрамыз. Біраз жерге бардық. Қазір күн жылығасын үй жылынды. Ертең тағы күн аяздаса, дірдектеп отырамыз ба деп қорқамыз,-дейді ол.

Шағын ауданының өз жылыту қазандығы бар. Жауапты мамандар жылу тұрақты беріліп отырғанын алға тартты. Олар тұрғындардан шағым түскенін растады. Өтініштері қаралып, комиссия құрылған. “Адал қызмет Ақтөбе” компаниясының басшысы Дәулет Нұрлановтың сөзінше, кейбір үйлерде сүзгілер бітелсе, кейбіреуінде жылу реттегіш крандар ашылмаған.   

- Тұрғындар жаздыгүні батареяларды шайып, ретке келтіру керек. Әрине, 10 жылда үйге жөндеу жүргізу қажет қой. Кейбір үйлерде терезенің астынан жылу кетіп тұрғанын көрдік. Соларды қымтап, сүзгілерді тазарту керектігін ескерттік. Тағы да аяз келе жатыр. Алдағы уақытта температураны көтеретін боламыз,-деді Дәулет Нұрланов.

«Бізден проблема жоқ»

Ал Aqtobe su-energy grouр компаниясының жылу желілері жөніндегі орынбасары Жанболат Сарманов жылу қалыпты режимде беріліп жатқанын жеткізді. Айтуынша, жылу толғымен беріліп тұр, барлығы нормативке сай. Қазандық жаңа, барлығы қалыпты жұмыс істеп тұр.

- Тұрғындардың арызы негізінде комиссия құрылды.Біздің тарапымыздан ешқандай шектеу жоқ. Температура, қысым кестеге сәйкес жұмыс істеп тұр. Кейбір пәтерлерде бөлме температурасы +22, +25, +26 градусты көрсетіп тұр.

Кейбір пәтер иелері балкон есігін дұрыс бекітпеген, терезеден жел соғады. Бірінші қабатта тұратындарға еденді бекіту керектігін ескерттік,- деді Aqtobe su-energy grouр компаниясының жылу желілері жөніндегі орынбасары Жанболат Сарманов. Жауапты мекеме көпқабатты үй тұрғындары есік-терезесін бітемегенін алға тартты.Ал қыстың көзі қырауда тоңып отырған халық “кінәні өздеріне  артпай” жылу мәселесін шешіп беруді талап етті.

Айта кетейік, Есет батыр тұрғын алабындағы 4 шағын ауданда 116 үй бар.

Ақтөбеде қызылша ауруы өршіп тұр. Жыл басталғалы бір айдың ішінде 107 адамның қызылша жұқтырғаны расталса, оның ішінде 98-і бала екені анықталды. Дәрігерлер “ауырған балалардың басым көпшілігі-вакцинация жасатпағандар” дейді.

Жансая ЕСМАҒАНБЕТ

jansaya_esmaganbet

Ақтөбе қаласының тұрғыны  Ләззат Жолжанованың 3 жастан асқан қызы бар.  Жақында  баласы қызылша инфекциясын жұқтырып, ауруханаға түсті. Қызы 5 күн бойы мазасызданып, температурасы түспей қойған. Алғашында  ақылы педиатрлардың көмегіне жүгінген ол ешбірінің баласына нақты диагноз қоя алмағанын айтады.

• Бірнеше дәрігер жедел респираторлық-вирустық инфекция екенін айтып, дәрілер тағайындады. Барлығын жасадық. Қаншама дәрі алдық. Алайда дене қызуы мүлдем түспей қойды. Тек соңғы келген педиатр ғана  “қызылша болуы мүмкін” деген болжамын айтты. Содан кейін ғана жедел жәрдем қызметкерлері келіп, облыстық инфекциялық ауруханаға жатқызды. Сол кезде денесіне бөртпелер  шыға бастады. Қызым толық емделіп,  жазылып шықты. Бірақ қызылша инфекциясының салдары болады екен. Көзіміздің көру қабілеті  нашарлап кеткен. Қазір соны емдеп, дефициттерді жабу үшін дәрігерлердің қабылдауына жазылып қойдық,-дейді ата-ана Ләззат Жолжанова.

Қызылшаның белгілері қандай?

Педиатр Ботагөз Ахметтің айтуынша, қызылша-жедел жұқпалы ауру. Оның  белгілері жедел респираторлық -вирустық инфекцияға ұқсас. Баланың дене қызуы көтеріліп, көзі қызарады. Денесінде бөртпелер пайда болып, тыныс ағзалары зақымданады.

• Қызылшаның ерекшелігі-ұрттағы Филатов -Коплик дақтары мен денеге шығатын бөртпе. Баланың екі ұртында майда ақшыл бөртпелер пайда болады. Денеге бөртпе шықпай тұрып, осы белгілер арқылы қызылша инфекциясы жұққанын анықтауға болады. Кейде дәрігерлер қызылшаны аденовируспен, стоматитпен, тіпті аллергиямен шатастырып жатады. Алайда бұл ауру кезінде температура 39-40 °C дейін жоғарылайды. Дене қызуы 5 күн бойы түспейді. Вирус мұрын мен тамақтың шырышты қабығын зақымдайды.Содан кейін ғана құлақтың артына, дененің басқа бөліктеріне  бөртпе шыға бастайды. Сол кезде ғана температура төмендей бастайды, – дейді педиатр.

  Инфекция ауа арқылы таралады. Қызылшаны ауырған адаммен бір бөлмеде отырсаңыз, жұқтырып алуыңыз әбден мүмкін. Сол себепті карантин талабы қатаң сақталуы тиіс.

“Қызымның жағдайы  қызылшадан соң кері кетті”

 Ақтөбелік педиатр Ботагөз Ахметтің қызы да осыдан 2,6 жыл бұрын қызылшамен ауырған. Сондықтан бұл жағдай оған әбден таныс. Дәрігер  ауыр жағдайда реанимацияға түскен қызын өзі емдеп алғанын айтады.  

• Қазіргі қызылша ауруы мутацияға ұшырады деуге болады. Ол кезде вирус өте жылдам таралып, ауыр өтті. Бала өлімі де көп болды. Менің 11  айлық қызым ауыр жағдайда реанимацияға түсті. Көзі іріңдеп, су ішпей қалған. Сатурациясы 32-ге дейін төмендеп, түсіп кеткен. Ауруханаға сұранып кіріп, өзім емдедім. Екі күн бойы аузына зонтпен дәрумендер құйдым. Тек сонда ғана есін жиды. Аурудан жазылғаннан кейін де  қызым көпке дейін  еңбектеген жоқ.  1 жас 10 ай болғанда  жүрді. Тілі де кеш шықты. Қазір көру қабілеті төмендеген. -7-ге дейін түсіп кетті,-дейді Ботагөз Жылқайдарқызы.

 Қызылшадан сақтанудың бірден бір жолы-екпе алу. Өйткені вакцина алған бала қызылшамен ауырған күнде де ауру жеңіл өтеді. Педиатр  екпе алмағандықтан қызылшамен ауырудың көрсеткіші күрт өсіп кеткенін айтады.

• Ақтөбе облысында әлі күнге діни себептермен екпе алудан бас тартатындар бар. Кейбірі біреулердің  айтқанына сеніп, вакцинациялаудан өтпейді. Алайда мұның салдары ауыр болуы мүмкін. Тек ата-аналар мұны кеш түсінеді. Осыдан 2,6 жыл бұрын менің тәжірибемде көз алдымда жылаған ата-аналар көп болды. Көпшілігі қызылша болып ауруханаға түсіп, көкжөтел жұқтырып шықты. Бұл-онсыз да әлсіреген бала  ағзасы үшін өте ауыр соққы,-дейді дәрігер.

 Ақтөбедегі ахуал қандай?

Ақтөбеде жыл басталғалы қызылшамен ауырғандар күрт көбейді. Облыстық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің мәліметінше,  былтыр  барлығы 32 жағдай тіркелген. Ал жыл басталғаннан бері  облыста аурушаңдық 2,6 есеге көбейген. Дәрігерлер “ауырған балалардың басым бөлігі-вакцинация жасатпағандар”деп отыр.

• Қаңтар айында қызылша дертіне күдікті 130 жағдай тіркеліп, оның 107-сі зертханалық әдіспен расталған. Оның 94-і Ақтөбе қаласында, қалғандары Алға, Темір, Шалқар, Қобда, Мәртөк, Хромтау, Қарғалы, Мұғалжар аудандарында тіркелді. Анықталған науқастар арасында  осы ауруға қарсы екпеден бас тартқандар саны – 56 (52,3%),  медициналық қарсы көрсетілімдері бар – 5 (5,7) %,  егу статусы белгісіз ересектер – 9 (8,0%), екпе жасына жетпеген  нәрестелер  – 24 (19,3%), бір рет екпе алғандар-13(12,1%). Айта кету керек, тіркелген қызылша ауруының 79,4%-дан астамы қызылшаға қарсы екпе алмаған балалар арасында анықталды,  -деп хабарлады мамандар.

Науқастанғандардың дені-балалар. Дерек бойынша, 14 жасқа дейінгі балалар арасында - 98 (92,8%) жағдай, жасөспірімдер арасында – 1 (1,1%) және ересектер арасында 8 жағдай (6,8%) тіркелген. 3 ақпан күнгі мәліметке сәйкес, 29 науқас қызылша диагнозымен стационарлық ем алып жатыр.  Олардың 27-сі бала , ал қалған екеуі-ересек адам.  

Қызылшаның емі-вакцина

        Дәрігерлер  вирус жұқтырған адамдардың күн сайын артып жатқанын айтып, дабыл қағуда. Тіпті науқастар үшін жұқпалы аурулар ауруханасынан  қосымша төсек орнын ашуға мәжбүр болыпты. Дәрігерлер ауырған балалардың басым бөлігі вакцинация жасатпағандар екенін айтады. Сондықтан мамандар ата-аналарды екпе жасатуға шақырады.

• Ақтөбе облысында қызылшаға қарсы иммундау жұмыстары күшейтілді. Облыстағы эпидемиологиялық жағдайға байланысты 26 қаңтардан бастап 6 және 11 ай аралығындағы балаларға қосымша қызылшаға қарсы иммундау жүргізіле бастады.Қызылшаға қарсы иммундау жұмыстарын жүргізу үшін облыста вакцина қоры жеткілікті. Қазіргі таңда 30 мыңнан астам вакцина қоры бар.Сонымен қатар облыстық клиникалық жұқпалы аурулар ауруханасында қызылшамен түскен науқастарға арналған қосымша 30 төсек орны ашылды. Қазіргі таңда қызылшаға шалдыққан науқастарды емдеуге арналған жалпы төсек орын саны 55-ті құрайды,- дейді  облыстық денсаулық сақтау басқармасының бас маманы  Ботакөз Мырзалы.

Қызылшаның салдары қандай?

Педиатр Ботагөз Жылқайдарқызының сөзінше, қызылшаның қауіпті салдары көп. Әсіресе, екпе алмаған балаларда асқынулар болуы мүмкін.  Вирустан кейін балада  диарея, іш қатуы, ротавирус болады. Кейбір балалардың көру қабілеті төмендеп, дамуы кешеуілдейді.Ал ең қауіпті асқыну – панэнцефалит (мидың қабынуы).Мұның соңы сал ауруына, тіпті кейде өлімге әкеледі. Бірақ бұл бірден пайда болмайды. 4-5 жылдан кейін байқалуы мүмкін.

• Қызылшамен ауырған балаға дәрігердің тағайындауымен ем тағайындалып, А дәрумені беріледі. Науқасқа жазылып шыққаннан кейін де ерекше күтім керек. Бір айдан кейін көз дәрігеріне қаратып, көру қабілетін тексерткен жөн. Тәттіні шектеп, баланы бассейнге берген дұрыс,-дейді педиатр.

 Бұдан бөлек  ата-ана баланың  құнарлы  тамақ пен   уақытылы су ішуін қадағалауы қажет. Бөлме температурасын реттеп, ұйқы режимін қадағалаған жөн. Сондай-ақ  бала ағзасын қалпына келтіру үшін дифициттерін анықтау, иммунитетін көтеру, ішек -микрофлорасын қалпына келтіру керек.  

Ақтөбеде М. Дулатұлы атындағы №63 жалпы білім беретін орта мектеп-лицейдің  директоры сотталды. Экс-педагог кәсіпкерден  пара алғаны үшін заң алдында жауап берді.

Жансая ЕСМАҒАНБЕТ

jansaya_esmaganbet

Мектеп директоры басшылық қызметке былтыр тамыз айында тағайындалған. Алайда арада 4 ай өткенде заң бұзып, парамен ұсталды. Сот материалдарына қарағанда, 2025 жылдың қараша айында мектепке интернет орнатып, оны жөндеу  үшін мемлекеттік сатып алу аясында конкурс жарияланады. Оған жалғыз  кәсіпкер қатысып, жұмысты  339 876 теңгеге жасауға келіседі.  Бірақ қосымша жөндеу жұмыстарының жүргізілгеніне қарамастан кемшіліктер анықталып, көрсетілген қызмет техникалық ерекшелікке сай болмай   шығады.  Сол кезде экс -педагог жеке кәсіпкердің көрсеткен қызмет актісіне қол қойып, оны мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушы деп тану үшін сотқа арыз бермеу үшін   300 мың теңге пара талап етеді. Кәсіпкер бұл қаржының көптігін айтып, 250 мың теңге тауып бере алатындығын айтады. Мектеп директоры бұл ұсыныспен келіседі. Көп ұзамай кәсіпкер  интерактивті панельді жөндеп, қайтадан ұсынады. Сол кезде экс-директор оның параны бермейтінін түсініп, көрсетілген қызмет актісіне қол қоюдан бас тартады. Ол тек ақшаны бергеннен кейін ғана актіге қол қоятынын айтады. Осыдан кейін кәсіпкер бұл әрекеттің заңсыз екенін  түсініп, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Ақтөбе облысы бойынша департаментіне шағымданады. Осылайша мектеп басшысы 2025 жылдың 10 желтоқсанында  қызметтік кабинетінде жеке кәсіпкерден 250 мың теңге параны алу кезінде ұсталады. Сотта  Алима Айзақова қылмысын мойындап, өзіне айыппұл жазасын тағайындауын сұрады. Ақтөбе қаласының №2 сотының үкімімен экс-педагог Қылмыстық Кодекстің 366-бабының 2-бөлігі ( пара алу) бойынша  кінәлі деп танылды.

- Алима Айзақова Қылмыстық кодекстің  366-бабының 2-бөлігі бойынша кінәлі деп танылып, оған параның 30 еселенген мөлшерікөлемінде, яғни 7 млн 500 мың  теңге айыппұл түріндегі жаза тағайындалсын. Сотталушығаөмір бойына мемлекеттік қызметте, судья лауазымында, жергілікті өзін-өзі басқару органдарында, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінде және оның ведомстволарында, лауазым атқару құқығынан айырылсын, -деді судья Аян Құсаев. Бұдан бөлек сот білім саласының қызметкері сыбайлас жемқорлыққа жол бергені үшін облыстық білім басқармасының атына жекеше қаулы шығарды.

Назгүл ӘБЕТОВА

kerekinfoaktobe@qmail.com

Ақтөбедегі М.Оспанов атындағы БҚМУ Медициналық орталығында 31 қаңтар күні жатыр мойны обырының алдын-алуға арналған ашық есік күні өтеді. Тексеруден өту үшін жасқа шектеу қойылмайды. Келушілер онколог-гинекологтың кеңесін алады. Көрсетілмдер бойынша ультрадыбыстық зерттеу жүргізіледі. Медицина орталығының амбулаторлы-онкологиялық қызметінің онколог-гинеколог дәрігері Әсел Жаңабаеваның айтуынша, жатыр мойны обыры-жатыр мойны жасушаларының трансформациясы нәтижесінде пайда болатын қатерлі ауру. Бұл дертке негізінен ағзадағы папиллома вирусы себепкер.  

• Қатерлі ісік ерте сатысында көрінбеуі мүмкін. Егер қан кету, ауырсыну белгілері болса, дереу дәрігерге қаралған жөн. Ауру ерте кезеңде анықталса, айығу мүмкіндігі де жоғары,-дейді онколог-гинеколог.

Статистикаға сүйенсек, Қазақстанда онкологиялық аурулардың ішінде жатыр мойны обыры екінші орында.  Ақтөбе облысында бұл дертпен 1035 әйел диспансерлік  есепте тұр. Былтырдың өзінде 137 әйелге жатыр мойны қатерлі ісігі диагнозы қойылған.