Қазақстан Республикасында мемлекеттік қызметті дамыту мен жетілдірудің басым бағыттарының бірі – мемлекеттік қызметшілердің қызметтік әдебін сақтауын қамтамасыз ету және сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру болып табылады. Бұл бағыттағы талаптар Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы» заңында, «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заңында, сондай-ақ Мемлекеттік қызметшілердің Әдеп кодексінде айқындалған. Мемлекеттік қызметшілердің Әдеп кодексіне сәйкес, мемлекеттік қызметші өз қызметінде заңдылық, адалдық, әділдік, ашықтық және халыққа қызмет ету қағидаттарын басшылыққа алуға міндетті. Қызметтік міндеттерін орындау кезінде ол азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін құрметтеуге, қызметтік өкілеттіктерін жеке басының мүддесіне пайдаланбауға, мемлекеттік мүлікке ұқыпты қарауға тиіс.

Әдеп кодексінің талаптарына сәйкес мемлекеттік қызметші:

• қызметтік тәртіпті сақтауға;
• әріптестерімен және азаматтармен қарым-қатынаста сыпайылық пен әдептілік танытуға;
• қызметтік ақпараттың құпиялылығын қамтамасыз етуге;
• мүдделер қақтығысына жол бермеуге міндетті.
• азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін құрметтеуге;
• қызметтік міндеттерін сапалы және тиімді орындауға;
• қызметтік өкілеттіктерін жеке мақсатта пайдаланбауға;
• қызметтен тыс уақытта да қоғамда мемлекеттік қызметтің беделіне нұқсан келтіретін әрекеттерге жол бермеуге міндетті.

Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңына сәйкес, мемлекеттік қызметшілерге сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарға жол бермеу, олардың алдын алу шараларын қабылдау, сондай-ақ белгілі болған құқық бұзушылық фактілері туралы уәкілетті органдарға хабарлау міндеті жүктелген.

Аталған заңның нормаларына сәйкес:

- лауазымдық өкілеттіктерді жеке пайда табу мақсатында пайдалануға;

-заңда көзделмеген сыйақылар, сыйлықтар немесе қызметтер қабылдауға;

- қызметтік жағдайын пайдалана отырып, артықшылықтар алуға тыйым салынады.

Мемлекеттік қызметшінің мінез-құлқы қоғам тарапынан мемлекеттік аппараттың беделін айқындайды. Сондықтан әрбір қызметші өз әрекеті мен шешіміне жоғары жауапкершілікпен қарап, заң талаптарын бұлжытпай орындауы тиіс.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл – бұл тек уәкілетті органдардың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті. Мемлекеттік қызметшілердің кәсіби адалдығы мен жоғары әдеп стандарттарын сақтауы – халық сенімін нығайтудың басты кепілі.

Ақтөбе облысы бойынша мемлекеттік кірістер департаменті басшысының орынбасары

Әдеп жөніндегі уәкілі А.Т.Калменов

ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің Тіл саясаты комитеті Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасын жүзеге асыру аясында азаматтар үшін «Қазақ тілі» жаппай ашық онлайн курстарын бастады.

Курс мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейту, онлайн-курстардың сапасын арттыру, оқытудың заманауи әдістері мен технологияларын тәжірибеге енгізу, тіл үйренушілердің айтылым дағдысын жетілдіру, қазақ тілінде сөйлеушілердің санын арттыру мақсатында ұйымдастырылып отыр. 1-кезеңге 230 адам тіркелді. Қазіргі таңда  А1 (қарапайым) деңгейіне 4  топ – барлығы 100 тыңдаушы, А2 (базалық) деңгейіне 5 топ – 100 тіл үйренуші, В1 (орта) деңгейіне 30 тыңдаушы қазақ тілін үйренуде. 72 академиялық сағаттан тұратын курстың ұзақтығы 3 ай. Курс бағдарламасы тіл үйренушілерге оқу, жазу, тыңдау және сөйлеу дағдыларын жақсартуға көмектесетін теориялық және практикалық сабақтарды қамтиды. Курс тыңдаушыларға қазақ тілін тез әрі тиімді меңгеруге мүмкіндік беретін қарқынды және құрылымдалған оқыту бағдарламасын ұсынады. Сабақтарды тіл оқытудың заманауи әдістерін қолданатын тәжірибелі оқытушылар өткізеді. Курс аяқталғаннан кейін тындаушылар қорытынды тест тапсырып, оларға сертификат табысталады.

Ақтөбе қаласының тұрғыны  Әсел Төлегенқызы  ағасының өліміне полицейлерді кінәлайды. Ол дәрігерлер дер кезінде көмек көрсеткенде, бауырым аман қалар еді дейді.

Айгерім ЖҰМАБАЕВА

kerekinfoaktoe@gmail.com

“Kерек info” газетінің редакциясына қала тұрғыны  Әсел Төлегенқызы келіп, болған жағдай  туралы егжей-тегжейлі  айтып берді. Келіншектің айтуынша, оның ағасы 2024 жылдың 29 тамызында көз жұмған. Қайғылы оқиға отбасына ауыр соққы болып тиген. Марқұмды жерлеу рәсімі 31 тамыз күні өткен.

-Оқиға 21 тамызда болды. Сол күні ағам базар маңында ішімдік ішіп, полиция қызметкерлеріне ұсталған. Ол қарсылық көрсеткеннен кейін тәртіп сақшылары күш қолданған. Бейімдеу орталығына барғаннан кейін  де көліктен түскісі келмейді. Сол кезде  полицейлердің бірі бауырымды  итеріп жібереді. Ағам жерге құлап, құлағынан ауыр жарақат алған. Оқиға куәгерінің айтуынша, қан кетіп жатқанына қарамастан, алғашқы медициналық көмек көрсетілмеген. Бейімдеу орталығының дәрігерлері де қабылдаудан бас тартып, оны мекеме маңында қалдырып кеткен. Кейін ағам көшеде есінен танып,  жерге  құлап қалады.  Жедел жәрдем қызметін кездейсоқ өтіп бара жатқан адамдардың бірі шақырған,-дейді қарындасы.

Әсел Төлегенқызы  ағасына  дер кезінде  медициналық көмек көрсетілмегенін айтады.

-Ағамды  қалалық жедел медициналық көмек ауруханасына жеткізіп, құлағына тігіп берген. Алайда жағдайының ауырлығына қарамастан, ауруханаға жатқызбай, үйге қайтарып жіберген. Сол күні таңға жақын біздің үйге келді. Ағамның денесінде сау жер қалмаған. Болған жағдай туралы бәрін айтып берді.  Өзін  полицейлердің соққыға жыққанын айтты, -дейді қарындасы Әсел.

“Ағам ауыр соққы алған”

Бір аптадан кейін  ағасы Әсеттің  қайтыс болғаны туралы хабар келген. Ресми мәлімет  бойынша, ол алкогольден улану салдарынан көз жұмған. Алайда туыстары бұл нұсқамен келіспейді. Олардың айтуынша, 28 тамыз күні қаладағы демалыс орындарының бірінде марқұмды  белгісіз адамдар соққыға жығып кеткен. Әсіресе, бұрын жарақат алған құлақ тұсына бірнеше рет соққы жасалған көрінеді. Қан кетіп жатқанына қарамастан, оқиға орнына  жедел жәрдем шақырылмаған. Кейін көшеден өтіп бара жатқан әйел адам оны байқап, дәрігерлерді шақырған. Бірақ туыстарының сөзінше, келген медициналық қызметкерлер де тиісті деңгейде көмек көрсетпеген.Марқұм ауруханаға жеткізілген кейін де толық медициналық  тексеру жүргізілмеген.  Тек қанында алкоголь бар екені анықталып, облыстық психикалық денсаулық орталығына жіберілген. Емдеу мекемесінде  оған система салған. Алайда марқұм төрт сағаттан кейін көз жұмған. Әсел Төлегенқызы тағы бір күмәнді жайтты алға тартады. Оның сөзінше,  полиция қызметкерлері марқұмнан «ешкімге шағымым жоқ» деген мазмұнда видео түсіріп алған. Ол “бұл жауапкершіліктен жалтару әрекеті болуы мүмкін” деген пікірде. Марқұмның туыстары істің толық әрі әділ тергелуін талап етеді. Олардың пікірінше, оқиғаға қатысы бар барлық тұлғалар – полицейлер де, медициналық қызметкерлер де  заң алдында жауап беруі тиіс. 

Полиция: ”Қылмыстық іс тоқтатылды”

 Ал облыстық полиция департаментінің баспасөз қызметі бұл жайтқа қатысты қылмыстық істің тоқтатылғанын  хабарлады.

- Ақтөбе қаласы тұрғынының өлімі  бойынша оқиғаның мән-жайын анықтау үшін жан-жақты толық тергеу жүргізілген. Сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында сот-медициналық сарапшының әрекеттерінен қылмыстық құқық бұзушылық белгілері анықталмаған. Осыған байланысты қадағалаушы органның келісімімен іс өндірістен қысқартылған,-деп хабарлады полицияның баспасөз қызметі.

Марқұм есепте тұрған

Дәрігердің айтуынша, марқұм 2017 жылдан бері алкогольге тәуелділік синдромы бойынша есепте тұрған. Соңғы бес жыл ішінде ол бірнеше рет өз еркімен емделген. Сот шешімімен мәжбүрлі түрде де  бірнеше рет  ем қабылдаған. Бұдан өзге  науқастың  қосалқы аурулары болған.

-Ол 29 тамыз күні жедел жәрдем ауруханасынан кейін ауыр жағдайда орталыққа түсті. Науқас ауруханаға түскен сәттен бастап тиісті медициналық көмек толық көлемде көрсетілген. Науқастың ұзақ уақыт бойы алкогольді шамадан тыс тұтынуы салдарынан туындаған интоксикация белгілері мен асқынулар оның өліміне себеп болды,-дейді интенсивті терапия палатасының меңгерушісі Қыран Ұзақбайұлы.

Құқықтық ескерту

Материалда келтірілген мәліметтер редакцияға келген кейіпкердің айтуы бойынша жазылған.  Редакция жарияланған материал арқылы қандай да бір мемлекеттік органның немесе жеке тұлғаның ар-намысы мен іскерлік беделіне нұқсан келтіруді мақсат етпейді. Құқық қорғау органдары немесе өзге тараптар пікір білдіруге ниет танытқан жағдайда редакция оны жариялауға дайын.

Ақтөбе қаласының 32 жастағы тұрғыны Мараттың (кейіпкердің аты-жөні өзгертілді-ред)мефедрон қолданғанына 4 жылдан асқан. Бір кездері жастықтың  буымен есірткінің “рахатын” сезінген ер адам  бүгінде  өткен ісіне өкінеді.

Жансая ЕСМАҒАНБЕТ

jansaya_esmaganbet

    Қазір облыстық психикалық денсаулық орталығында емделіп жатқан кейіпкермен “Керек info” газетінің  тілшісі сұхбаттасты.

• Орталыққа келіп, есірткіден емделіп жатқаныма бір аптаға жуықтады. Өз еркіммен келдім. 2021  жылдан бастап мефедрон  қолдана бастадым.  Ортам дұрыс болмады. Арасында есірткіні тастап кеткен кездерім де болды. Ол кезде Ақтауда  жұмыс істеген  едім. Ақтөбеге оралған соң  жаман әдетіме қайта бастым. Қазір қателігімді түсіндім. Есірткіні қойғым келеді. Шаршап кеттім. Есірткі алу үшін  әркімнен қарыз аласың. Үйдегілерден де ақша сұрайтын едім, -дейді ол.

“Бәрі уақытша екен”

Марат  бір рет дәмін тартқан есірткінің құрдымға құлататынын кеш түсінген. Әңгіме барысында көзіне жас алған жігіт емделіп шыққаннан кейін жаңа өмір бастайтынын айтты.

- Мефедрон қолданбайтын достарым маған жау сияқты көрінетін. Олардың айтқан ақылын тыңдамадым. Ал есірткі тұтынатындардың арасында өзімді көңілді сезінетін едім.Мифедрон шегіп, иіскегенде бәрін ұмытасың. Басқа өмірде жүргендей сезінесің. Бірақ оның бәрі уақытша екен.Қазір барлығын түсіндім. Есірткі қолданғаннан кейін тамақ ішпейсің. Ұйқың қашады. 2-3 күндеп жүре бересің. Ашушаңдық пайда болады. Әке-шешем менің жаман әдетімді, осында емделіп жатқанымды білмейді. Емделіп шыққан соң бұрынғы достарыммен байланысымды үзіп, жаңа өмір бастағым келеді. Ортаны дұрыс таңдау керек екен,-дейді ол.

Нашақор жастар көбейді

Алайда Марат секілді  өзінің есірткіге тәуелді екенін мойындап, емделгісі келетіндер саусақпен санарлық. Есірткіге тәуелді науқастарды  оңалту бөлімінің меңгерушісі Айман Жұмашеваның айтуынша, емдеу мекемесіне бір жылда бірнеше рет түсетіндер бар. Дені-Ақтөбе облысының тұрғындары. Өзге өңірлерден де келетіндер бар.  Дәрігер соңғы кезде  есірткіге тәуелді адамдардың арасында жастардың көбейіп кеткеніне алаңдаулы.

- Науқастардың көбі-Ақтөбе қаласының тұрғындары. Хромтау ауданынан келушілер де көп. Бұдан бөлек  Ақтау, Атырау мен Оралдан келіп, анонимді түрде ем алатындар да бар. Кейін оларды Павлодардағы оңалту орталығына жібереміз. Есепке тұрған  науқастарды  психолог, психотерапевт мамандары  қарап, ем жүргізеді. Есірткіге тәуелді болғандардың арасында ер адамдар көп. Ең үлкені 56 жаста болса, кішісі 17 жаста. Әсіресе, соңғы уақытта нашақорлардың арасында жастардың  көбейіп кеткені алаңдатады. Қыз балалар, студенттер  көп түседі.  Жақында емдеу мекемесіне  жедел жәрдем  арқылы бір қыз бала түсті. Қарабұтақ ауылының тумасы, студент. Құрбыларымен кафеге барған. Сол жерде жігіттермен танысады. Белгісіз бір сусынды ішкен. “Көз алдымда бір тұман басталып кетті. Содан кейінгісі есімде жоқ. Көзімді ашқанда, қайда жатқанымды түсінбедім. Мені жедел жәрдеммен  әкеліпті. Енбі бұл жерге қайтып келмеймін” деп жылады. Жастардың көбісі  не істеп  жүргендерін  түсінбейді. Кейбірі білместікпен осындай жағдайға барады,-дейді нарколог-дәрігер.

                       Емнің нәтижесі емделушіге байланысты

Қазір есірткіге тәуелді науқастарды  оңалту бөлімінде 33 науқас ем алып жатыр. Науқастарға тегін ем-домнан бөлек  4 мезгіл тамақ пен  жатын орын беріледі. Тек емделуге ниет болса болғаны.

- Біз барлық ем-шараларын жасаймыз. Алайда есірткіге тәуелділіктен арылу адамның өзіне байланысты. Көбісінің отбасы жоқ. Тұрмыс жағдайы нашар. Басым бөлігі-түрмеден шыққандар. Көпшілігі өзінің есірткіге тәуелді екенін, ауру екенін мойындамайды. “Тек бір-екі рет дәмін таттым” деп айқайлайтындар бар. Артынан артық кеткендерін айтып, кешірім сұрап жатады. Емделушілер өздері ниеттеніп, алдарына мақсат қойып келсе есірткіден құтылар еді. Қазір емделіп, жеке оңалту орталықтарында жұмыс істеп жүрген бұрынғы емделушілеріміз де бар. Көрген кезде алғысын айтып жатады. Ондай кезде еңбегіңнің еш кетпегеніне қуанасың,-дейді Айман Жұмашева.

                               Нашақорлардың нақты саны жоқ

Бүгінде өңірдегі  нашақорлардың нақты есебі жоқ. Олар ресми статистикадан да  көп болуы мүмкін.  Мұны орталық мамандары да растайды.

- Бізге өз ер­кімен немесе туыстарының ықпалымен келеді. Соттың ше­шімімен еркінен тыс мәжбүрлеп емдеу бөлімі де бар. Соңғысында  науқастар  6 айдан 1 жылға дейін емделеді. Емделуге келетіндердің көбісінің тұрақты жұмысы жоқ.  Баратын жері жоқтар да бар. Өйткені олар жүйелі түрде есірткі қолданатындықтан, есепте тұрады. Кейде жұмыс істейтін, жағдайы жақсы адамдар да  келеді. Ата-аналары баласының  жағдайын біліп,  анонимді түрде емдетеді. Қазір бізде наркологиялық есепте 1400-ден астам адам тұр. Алайда нақты көрсеткіш мүлдем басқа. Көбісі жеке орталықтарда ем алады. Өйткені олардың жұмысқа орналасу, құжат рәсімдеу мен  қоғамда өмір сүру құқықтары шектеледі. Көбісі содан қорқады. Нашақорлардың  ойынша, бәріне қоғам, қоршаған орта  кінәлі. Тек өздері емес. Жақсы өмірден есірткіге әуес болмағандарын айтады. Әке-шешесін, достарын кінәлайды,-дейді психолог Гүлназ Сұлтанова.

Екі  қабатты емдеу мекемесінің ішінде түрлі тағдыр бар. Басым бөлігі есірткіге ақша жетпегенде, енді бірі денсаулығы нашарлағанда  не болмаса туыстарының ықпалымен келеді. Ем іздеп, өз еркімен келетіндердің қатары аз. Тіпті туған-туыстарына керексіз болып қалатындар бар.  

- Осында жұмыс істегеніме 40 жыл болды. Бір оқиға әлі күнге дейін есімде. Егде жастағы ер адам реанимацияда 15 күн жатып, қайтыс болды. Әйелі мен қызы бар екенін, ажырасып кеткенін айтып отыратын. Бірақ емделіп жатқанда артынан бір адам іздеп келмеді. Темекіні әркімнен сұрап, тартып жүретін. Әкесі  қайтыс болғаннан кейін қызы келіп, қайтыс болғаны туралы анықтама алуға келді. Оның  “Әкемді қайтарыңдар” деген  сөзін әлі ұмытпадым. Әкесінің денесі  мәйітханада 5 күн жатты. Қызы мәйітхана шығынын төлеуге ақшасы жоқтығын айтты. Бірақ түрі жұпыны көрінбеді. Сөйтсек, әкесінің атында  үш бөлмелі пәтер бар екен... Ата-аналар балаларының үйден ақша ұрлап, есіл-дерті есірткі болатындығын айтып жылайды. Бір үйдің жалғыз баласы түсті. Ақша бермесе, әке-шешесін қорқытады екен. Ұрлыққа барады. Үйдің берекетін алады. Тіпті тоңазытқыштағы тамаққа дейін сатады екен. Бізге келгенде туыстары “Ең болмаса, 10 күн жатып шықса екен. Демалып қаламыз” дейді,-дейді дәрігер-нарколог. Маманның айтуынша, қазір жастардың арасында тұз, мефедрон секілді синтетикалық есірткілер ерекше сұранысқа ие. Ал ересектер көбіне тағам әзірлегенде қолданылатын көкнәрдан (мак) есірткі дайындап, қолданады. Интернет арқылы есірткі сататындардың да саудасы қызып тұр.

 Қазір Ақтөбе облысы бойынша  психикалық денсаулық орталығында  7819 адам есепте  тұр. Соның ішінде 1435-і - есірткіге тәуелді адамдар. Былтыр зиянды заттарға әуестігі үшін  кәмелеттік жасқа толмаған 2 бала бақылауға алыныпты. Оның біреуі-есірткіге құмар.

World population Review ұйымының 2024 жылғы мәліметінше, Қазақстан есірткі тұтыну бойынша 8-орында. Сарапшылардың бағалауы бойынша, есірткі қазақстандықтардан өмірін 3,7 жылға қысқартып отыр. 2025 жылғы дерек бойынша, есірткіге тәуелді 17 мың адам диспансерлік есепте тұр.

Зиянсыз және қауіпсіз есірткілер болмайды: кез келген есірткі улар санатына жатады және алғашқы минуттан бастап денені уландырады. Тіпті ең «қарапайым» есірткінің өлімге әкелетін дозасы бірнеше грамм ғана. Мысалы, кокаиннің өлімге әкелетін дозасы – бар болғаны 1,2–0,2 грамм. Ауыр және синтетикалық есірткілердің өлімге әкелетін дозасы жүздеген есе аз болады.Психоактивті заттарды қабылдайтын адамның орташа өмір сүру ұзақтығы – 25 жыл. Есірткіге тәуелді адамдардың 97%-ы 3-4 жыл ішінде өледі.

Үш жылға бас бостандығынан айырылған Гүлзира түзету мекемесінде күн санап өмір сүріп жүр. Темір тордың ар жағында өткен әр күн оған тек жазаның салмағын ғана емес, аналық сағыныштың, өкініш пен үміттің қатар жүретін ауыр жүгін сезіндіреді.

Айгерім ЖҰМАБАЕВА

2024 жылдың наурыз айы Гүлзираның өмірін екіге бөлді. Сол күні ол күтпеген айыппен қамауға алынып, кейін сот үкімімен үш жылға бас бостандығынан айырылды. Бір жарым жылын Атыраудағы түзету мекемесінде өткізген әйел кейін Ақтөбеге этаппен жеткізілді. Қазір бұл жердің тәртібіне, күн тәртібіне бейімделіп жүргеніне төрт айдан асқан. Жасы елуге таяп қалған Гүлзира – екі баланың анасы. Қамаудағы өмірдің қиындығы тек темір есік пен қатаң режимде емес, ең алдымен, балаларының тағдырлы сәттерінен тыс қалуында.

 – Үлкен ұлым 26 жаста. Қызым 22-де. Мен істі болып жүргенде қызым университетті бітіріп, диплом алды. Ана үшін бұдан асқан қасірет бар ма? Қасында болып, маңдайынан иіскеп, ақ тілегімді айта алмадым, – дейді ол дауысы дірілдеп. Гүлзира үшін бұл тек бір күн емес. Бұл – ана ретінде өзін кешіре алмау, уақытты кері қайтара алмау. Балаларының өмірінде тағы бір үлкен кезең – отбасын құру сәті де ананың көз алдында өтпеді.

 – Ұлым мен қызым темір торға түсерімнен бұрын сыңарларын тауып, отау құратындарын айтқан. Бірақ тағдыр басқа жолды таңдады. Былтыр қызымды туыстарым «жолын байламайық» деп, той жасап ұзатты. Қызым Шымкентке келін болды. Қазір Астанада жұмыс істеп, сол жақта тұрады. Мен мұнда отырған соң, жолдасым да тойға бара алмады. «Сені сұрайды, не деймін?» деп үйде қалған. Қызымның ең бақытты күнінде анасы да, әкесі де жанында болмады. Осы ой жанымды жегідей жейді, – дейді ол көз жасын тыя алмай.

Кәсіптен қылмысқа дейін

Сотқа дейін Гүлзира қоғамнан шет қалған адам емес еді. Керісінше, өз ісін дөңгелетіп отырған кәсіпкер болатын. Жеке оқу орталығын ашып, бірнеше репетитормен бірге жұмыс істеді. Балалардың білім алуына үлес қосып, табыс тапты. Алайда таныстары арқылы ірі кәсіпорындарға жұмысқа орналастыру туралы ұсыныс оның тағдырын күрт өзгертті.

 – Ірі компанияда істейтін таныстарым жолдасым мен баламды жұмысқа тұрғызды. Сол кезде «мен де көмектесе аламын» деген ой келді. Ақшаға жұмысқа тұрғызамын деп адамдар іздей бастадым. Адамдар сенді. Мен де сендім, – дейді ол. Осы сенім ақыры қылмыстық іске ұласты. Гүлзира бірнеше адамнан 600–650 мың теңге көлемінде ақша алған. Кейін 15 адам арыз жазып, жалпы шығын көлемі 9 миллион 200 мың теңгені құрады.

 – Мен екі ортада делдал болдым. Ақшаны қолма-қол алып, қолма-қол өткіздім. Ол кезде оның арты осындай жағдайға әкелетінін ойламадым, – дейді ол.

Сот барысында Гүлзира істі жалғыз өзі жасағанын мойнына алған. Айтуынша, бұл жазасын жеңілдету үшін жасалған қадам. Алайда іс материалдарында бірнеше адамның қатысы бары анықталған. Қолма-қол берілген қаражатқа қатысты нақты дәлелдің болмауы үкімге әсер етпеген.

Амнистияға да іліге алмапты.

 – Жас ерекшелігіме және кәмелетке толмаған баламның жоқтығына байланысты жазамнан небәрі бес ай ғана қысқартылды. Соның өзіне шүкір деймін. Егер бәрі жоспар бойынша болса, 2026 жылдың тамыз айында бостандыққа шығамын. Қазір күн санап жүрмін, – дейді ол.

Темір тордың ішіндегі тіршілік

Қазір Гүлзира түзету мекемесіндегі ЖБИ зауытында еден жуушы болып еңбек етеді. Таңғы сегізден кешкі беске дейін жұмыс істейді. Ай сайын алатын еңбекақысы – 85 мың теңге. Оның 50 пайызы сот үкіміне сәйкес жәбірленушілердің азаматтық талап-арызын өтеуге бағытталады. Түзету мекемесіндегі күн тәртібі қатаң. Таңғы сағат 6:00-де тұру, 7:30-да міндетті тексеру. Әр қадам есептеулі, әр минут бақылауда. Мұнда тағдырлары әртүрлі әйелдер бар. Бірі – ұрлық үшін, бірі – абайсызда адам өліміне себеп болған, енді бірі – ұйымдасқан қылмыстық топқа қатысы бар істермен сотталған. Әрқайсысының арқалаған жүгі бөлек.

Өкініш пен кешірім

 – Мен бұл ісіме қатты өкінемін. Кейде өзіме өзім сыймай кетемін, – дейді Гүлзира.

 Оның айтуынша, бәрі аңғалдықтан, адамдарға шектен тыс сенуден басталған. «Ақша сұраған таныстарға да, жұмысқа орналастырамын дегендерге де сеніп қалдым» дейді ол. Алғашында отбасы бұл жағдайды ауыр қабылдаған. Жолдасы мен балалары ренжіген, «неге бұлай істедің?» деп өкпелеген. Бірақ уақыт өте келе олар анасы мен жарын жалғыз қалдырмады.

 – Қазір мені қолдап отыр. Келіп тұрады, хабарласады. Солардың үміті мені тірі ұстап отыр, – дейді ол.

 Ең ауыр сезім – ата-анасының алдындағы ұят. Жетпістен асқан қарттардың көз жасын ойлау оған ең ауыр жазадай.

 – Үйдің үлкенімін. Өзімнен кейінгі бауырларыма да ыңғайсыз. Ұлды ұяға, қызды қияға қондырып, немере сүйетін жаста темір тордың ар жағында отырғанымды қарашы, – дейді ол күрсініп. Темір тордың ар жағындағы әр күн Гүлзираға өмірдің бағасын, сенімнің салмағын, жауапкершіліктің маңызын қайта ұқтырған. Ол үмітін үзгісі келмейді. Бостандыққа шығып, отбасының қасына оралып, өткен қателіктен сабақ алып, өмірді жаңадан бастау – оның бүгінгі ең үлкен арманы.

Сотталушы ҚР Қылмыстық кодексінің 190-бабы 3-бөлігінің 4-тармағы бойынша үш жылға бас бостандығынан айырылған. Үкімге сәйкес, азаматтық талап-арыз ай сайынғы жалақысының 50 пайызы есебінен өтелуде.

Бүгінде әлем бойынша түрмелерде 733 мыңға жуық әйел жазасын өтеп жатыр. The Guardian басылымы зерттеу деректеріне сүйене отырып хабарлағандай, 2000 жылдан бергі 25 жыл ішінде қамауда отырған әйелдер саны 57 пайызға артқан. Бұл көрсеткіш ер адамдар арасындағы өсімнен әлдеқайда жоғары: ерлер арасында түрме контингенті осы кезеңде 22 пайызға ғана көбейген. Сарапшылар мұндай алаңдатарлық статистиканың негізгі себептері ретінде кедейшілік, кемсітуші заңнамалар мен тұрмыстық және әлеуметтік зорлық-зомбылықты атап көрсетеді.

Өткен жылғы деректерге сәйкес, Қазақстандағы қылмыстық-атқару жүйесінде 6 399 әйел есепте тұр. Оның ішінде 2 692 әйел жазасын бас бостандығынан айыру орындарында өтеп жатса, 3 707 әйел пробациялық бақылауда тұр.

Қала іргесіндегі Құрайлы ауылы маңында үш автокөлік соқтығысты. Салдарынан 4 адам қаза тауып, 2 адам зардап шекті.

Назгүл ӘБЕТОВА

kerekinfoaktobe@gmail.com

Жантүршігерлік жол апаты  “Ақтөбе – Орынбор”  автожолында болған. Жергілікті полицияның хабарлауынша, “Honda Odyssey” көлігін тізгіндеген жүргізуші Ақтөбе қаласынан Мартөк ауылына қарай бара жатқан. Сол кезде қарсы жолаққа шығып, қарсы бағытта келе жатқан “Hyundai Solaris”  автокөлігімен соқтығысқан. Соққыдан “Honda Odyssey” бағытын өзгертіп, қарсы бағытта келе жатқан ВАЗ-2110 автокөлігімен соқтығысқан. Жол апатынан “ВАЗ-2110”  автокөлігінің жүргізушісі мен үш жолаушысы қаза тапты. Екі адам зардап шегіп, ауруханаға жеткізілді.  “Honda Odyssey” автокөлігінің жүргізушісі уақытша ұстау изоляторына қамалды. Қазір сотқа дейінгі тергеп-тексеру амалдары басталды.

Облыс әкімі Асхат Шахаров былтыр күрделі жөндеуден өткен бірқатар оқу орнын аралап көрді. Атап айтқанда, ол Ғ. Ақтаев атындағы №6 мектеп-гимназияда және І. Есенберлин атындағы №15 орта мектепте болды. Ғ. Ақтаев атындағы №6 мектеп-гимназиясы 1978 жылы салынған және сол уақыттан бері үздіксіз білім беру мекемесі ретінде жұмыс істеп келеді. Қазіргі таңда мұнда 1562 оқушы білім алуда. Мектепте 157 мұғалім қызмет етеді. 025 жылы мектепте «КварцСпецсервис» ЖШС мердігер ұйымы тарапынан күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді. Жөндеу аясында аумақты абаттандыру, ғимараттың қасбетін жөндеу және ішкі жұмыстардың бір бөлігі орындалды.

- Мектеп ғимаратының қасбеті толық жаңартылып, 12 апатты бағана нығайтылды. Аула аумағына тас төсемдер төселіп, абаттандырылды. 27 оқу кабинетінде еден, төбе және жарықтандыру жүйелері жөнделді, бірінші қабат пен асхананың едендері толығымен жаңартылды. Спорт және акт залдары жөнделіп, қосымша дәліз салынды.  Жабдықтауға да ерекше көңіл бөлінді: химия, биология және робототехника кабинеттері жабдықталды, асханадағы жиһаз бен құрал-жабдықтар жаңартылды, парталар мен оқу жиһаздары ауыстырылды, информатика кабинеті мен кітапхана жабдықталды, интерактивті панельдер орнатылды. Күрделі жөндеуге 285,65 млн теңге бөлініп, қосымша 56 млн теңге заманауи жабдықтар сатып алуға бағытталды», – деді мектеп директоры Жания Романова.  

Асхат Шахаров жаңартылған оқу кабинеттерін, мамандандырылған сыныптарды, асхананы аралап, педагогтермен және сенбі күні үйірмелерге қатысатын оқушылармен жүздесті.

- Балалардың қауіпсіз әрі жайлы жағдайда білім алуы біз үшін өте маңызды. Мектептерді реновациялау – жүйелі түрде жүргізілетін жұмыс. Біз алдағы уақытта да ескі ғимараттарды жаңартып, мектептерді заманауи құрал-жабдықтармен қамтамасыз етіп, әрбір бала сапалы білім ала алатын орта қалыптастырамыз», – деді облыс әкімі.

Ақтөбе қаласында мүгедектігі бар жандарға арналған «Қуат» инклюзивті спорт кешенінің салтанатты ашылу рәсімі өтті. Оғаноблыс әкімі Асхат Шахаров, Туризм және спорт министрі Ербол Мырзабосынов, сондай-ақ спорт қауымдастығының өкілдері, қоғамдық ұйым мүшелері мен спортшылар қатысты.

Жаңа нысан Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша салынды және инклюзивті саясатты іске асыру мен барлық азаматқа тең мүмкіндіктер қалыптастыру жолындағы маңызды қадамға айналды. Салтанатты шарада сөз алған облыс әкімі Асхат Шахаров жобаның маңыздылығына тоқталып, бұл бастама мемлекеттің инклюзивті ортаны дамытуға, тең мүмкіндіктерді қамтамасыз етуге және адами әлеуетті ашуға бағытталған саясатын айқын көрсететінін атап өтті.

• Бүгін – Ақтөбе облысы үшін маңызды күн. Бұл күнді асыға күттік. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес ерекше жандардың спортпен жүйелі айналысуына арналған заманауи «Қуат» спорт кешенінің есігін айқара ашып отырмыз. Бұл кешен – жай ғана спорт ғимараты емес, бұл – үміттің, сенімнің, рухтың және мүмкіндіктің ордасы.Мұнда әр спортшы өз күшіне сенуді, өз шекарасын еңсеруді, жеңіске ұмтылуды үйренеді. Біз бұл жерде тағдыры спортпен тығыз байланысты, өз ерік-жігерімен, еңбегімен, табандылығымен елге үлгі болып жүрген спортшыларды көріп отырмыз, – деді өңір басшысы 

  Кешеннің жалпы аумағы 4 855 шаршы метр. Ашық алаңдардағы жаттығуларды қоса есептегенде, күніне 500 адамға дейін қабылдауға қауқарлы. Мұнда халықаралық стандарттарға сай толық қолжетімді орта қалыптастырылған. Кешенде жүзу бассейні, әмбебап спорт залы, күрес залы, жаттығу жабдықтары бар бөлмелер, үстел теннисі залы және ашық спорт алаңдары бар. Көрермендерге арналған 200 орын қарастырылған.

  Кешен базасында спорттың 20-дан астам түрі дамытылады

  Паралимпиадалық бағыттар қатарында жеңіл атлетика, жүзу, отырып ойнайтын волейбол, пауэрлифтинг, үстел теннисі, парадзюдо, оқ ату, арбадағы теннис, голбол, бочча, паратаэквондо бар. Сурдлимпиадалық спорт түрлеріне футзал, күрес, дзюдо, бадминтон, шахмат, үстел теннисі, жүзу, таэквондо және басқа да бағыттар енген. Сонымен қатар паралимпиадалық емес спорт түрлері – тоғызқұмалақ, шахмат, дойбы, армрестлинг те қарастырылған.

   

  Жобаның жалпы құны 3,2 млрд теңге. Бас мердігер – «Интерстиль» ЖШС. Ал Samruk Kazyna АҚ компаниялар тобы атынан қайырымдылық жобаларды жүзеге асыратын «Samruk-Kazyna Trust» корпоративтік қорыдемеушілік танытты. Кешенде 106 жұмыс орны ашылды.

  • Сіздерге табандылық, мықты денсаулық пен үлкен жеңістер тілеймін. «Қуат» спорт кешені сіздер үшін күш-қуат, серпін және биік мақсаттар мекеніне айналсын, - деп спортшыларға ақжарма тілегін жеткізген Асхат Шахаров Туризм және спорт министрлігі, құрылысшылар, сала мамандары және жобаны жүзеге асыруға атсалысқан барлық серіктеске алғыс білдірді.

  Қонақтар кешеннің спорт залдарын, жаттығу алаңдарын және арнайы кабинеттерін аралап көріп, жаттықтырушылар мен спортшылармен әңгімелесті, пара- және сурдоспортпен айналысуға жасалған жағдайлармен танысты. Параспортшы Гүлім Құрманбаева заманауи орталықтың ашылуына байланысты Мемлекет басшысына алғысын білдіріп, мүмкіндігі шектеулі спортшылар үшін бұл тек ғимарат қана емес, жаңа мүмкіндіктер мен болашаққа деген сенімнің нышаны екенін тілге тиек етті.

  • Біз үшін мұндай кешеннің ашылуы – үлкен оқиға. Мұнда жаттығу жасауға барлық қолайлы жағдай жасалған. Мен Қандыағаш қаласында тұрамын, бірақ енді осында келіп жаттығамын. Параспортшыларымыздың әртүрлі спорт түрлерінде қазірдің өзінде елеулі жетістіктері бар, ал мұндай жағдайлар бізге алға жылжуға көмектеседі. Бізге толыққанды жаттығып, жаңа жетістіктерге жетуге мүмкіндік беретін орынның пайда болуына себепкер болғаны үшін Президентке алғысымды білдіремін, – деді ол.

Ауылда жүріп шет тілін меңгерген жасөспірім көпшілікті таңқалдырды. Ақтөбе облысы Мәртөк ауданында тұратын жасөспірім Исмаиль Молдашев күнделікті өмірін әлеуметтік желі арқылы бөлісіп жүр. Ол мал бағудың қыр-сырын, төрт түліктің күтімін, табыс табу тәсілдерін парақшасында тұрақты түрде жариялап отырады.

Айгерім ЖҰМАБАЕВА

kerekinfoaktobe@gmail.com

– Менің туған жерім – Шымкент қаласы. 2016 жылы отбасымызбен Астана маңындағы Қазақстан ауылына көшіп бардық. Сол жерде 5-сыныпқа дейін оқыдым. Қысы қатал болған соң Ақтөбе өңіріне қоныс аударуға тура келді, – дейді Исмаиль.

Отбасы 2020 жылы Ақтөбе облысына көшіп келіп, бүгінде Мәртөк ауданының Родниковка ауылында тұрады.

Малды кәсіпке айналдырған отбасы

Исмаиль жеті балалы отбасында өсіп келеді. Үш інісі, екі ағасы, бір қарындасы бар. Ең кішісі – 4 жаста, үлкен ағасы – 22-де. Ата-анасымен бірге тұрады.

– Біз отбасымызбен мал шаруашылығымен айналысамыз. Қазір мектепке барып оқымаймын, үйден онлайн білім аламын. Уақытым өзіме ыңғайлы. Мал бағатын болған соң, мектепке барып уақытымды босқа өткізгім келмейді деп ойлаймын, – дейді ол. Бүгінде отбасы 57 бас ақбас сиыр ұстайды. Бұрын мал саны көбірек болғанымен, күтімі қиынға соққан соң азайтқан.

– Өзімізге қажет етке қой-ешкі бағамыз. Ал сиырларды негізінен сатуға шығарамыз. Асыл тұқымды бұқалар да бар. 2021 жылы сүтті бағыттағы бұқаны 400 мың теңгеге алдық. Жақында швед тұқымды бұқа сатып алдық, – дейді Исмаиль.

Әлеуметтік желі арқылы ағылшын тілін меңгерді

Мал бағып жүріп ағылшын тілін үйренген жасөспірімнің айтуынша, шет тілін меңгеру үшін ең алдымен ниет пен мақсат қажет.

– Ағылшын тілін үйрену – менің көп жылдан бергі арманым. Алғашында интернет арқылы Қытайдан АҚШ-қа тауар жөнелту тақырыбы қызықтырды. Трендтегі тауарларды сата бастадым. Сол кезде ағылшын тіліне деген қызығушылығым артты. Үйден YouTube арқылы қарап, ағамның көмегімен үйрендім. Әлеуметтік желіні де жақсы меңгеріп алдым. Әлі де үйренетінім көп, грамматикадан қателіктер бар. Үйде менен басқа ешкім ағылшын тіліне қызықпайды, – дейді ол. Исмаиль ағылшын тілін үйренуді тоғыз жылдан бері армандағанын айтады.

Болашаққа жоспар көп

Қалаға жиі баруға мүмкіндік жоқ. Тек шаруамен анда-санда қатынайды. Болашақта мал шаруашылығын дамытып, ет бордақылап, супермаркеттер мен гипермаркеттерге өнім жеткізуді жоспарлап отыр.

– Делдалсыз, тікелей сауда орындарымен жұмыс істегім келеді. Тағы бір арманым – университетке түсу. Білімсіз болмайды. Шетелде оқығым келеді, – дейді ол.

Онлайн оқудың да өз қиындығы бар

Исмаильдің пікірінше, бастауыш сыныпты мектепте оқыған дұрыс.

– 5-сыныпқа дейін мектепте оқу керек деп ойлаймын. Ал одан кейін онлайн оқып, жұмыс істеп, уақытты тиімді пайдалануға болады. Бірақ ешкімге мектепке бармау керек деп айтпаймын. Егер басқа салада болсаң, мектептегі білім маңызды. Үйден оқу да оңай емес. Ата-анам көмектесіп, түсінбегенімді түсіндіріп отырады, – дейді ол.

Мал бордақылау – негізгі табыс көзі

Отбасы сиырларды бордақылап, кейін жіліктеп сатады. Бір бұқаның бағасы шамамен 800–900 мың теңгеге дейін жетеді.

– Сүт өнімдерін көп жағдайда сатпаймыз. Мал шаруашылығын одан әрі дамытып, табысты қалай арттыруға болатынын әлеуметтік желі арқылы оқырмандарыма бөлісіп отырамын, – дейді Исмаиль.

Айгерім ЖҰМАБАЕВА

kerekinfoaktobe@gmail.com

Орынша Қуанышева — 52 жаста, екі баланың анасы. Бір кездері есепші болып, кейін сауда саласында еңбек еткен. Алайда алты ай бұрын өмірі күрт өзгерді. Инсульт алып, жүріп-тұрудан, сөйлеуден қалды. Тұрақты баспанасы жоқ, жалғызбасты ана бұл жағдайды өзі де, балалары да ауыр қабылдады.

 — Өзім төсек тартып жатып қалдым. Балаларым жан-жаққа тарыдай шашылды. Өмірдің бір сәтте осылай өзгеретінін ойламаппын, — дейді ол.

Осы кезеңде Орынша Қуанышова Ақтөбедегі Отбасын қолдау орталығының көмегіне жүгінді. Орталық қызметкерлері әйелді ауруханаға жатқызуға, ем қабылдауына жағдай жасады. Кіші ұлы уақытша балалар үйіне орналастырылды, үлкен қызы Атыраудағы туыстарының үйіне жіберілді.

— Сол күндері менің жанымда орталықтың Салтанат есімді қызметкері болды. Қандай жағдай болса да, хабарласып, бақылап отырды. Қазір шүкір, сөйлей бастадым, қозғалып жүрмін. Балаларым да қайта жаныма келді. Пәтер жалдап тұрып жатырмыз. Қызым мектепке барды, ұлым денсаулығына байланысты үйден оқиды. Жәрдемақым рәсімделді, құжаттарым реттелді. Бұл — оңай нәрсе емес, — дейді Орынша.

Қиындықпен бетпе-бет келген отбасылар

 Ақтөбеде 2023 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Отбасын қолдау орталығы — дағдарысқа түскен отбасылармен тікелей айналысатын әлеуметтік құрылым. Мұнда психологтар, заңгерлер, әлеуметтік қызметкерлер жұмыс істейді. “Ақтөбе қаласының отбасын қолдау орталығы” директорының орынбасары Жанна Амангелдіқызының айтуынша, орталыққа келетін азаматтардың басым бөлігі — табысы жоқ, жалғызбасты аналар, көпбалалы отбасылар, құжатсыз жүргендер, тұрмыстық қысым көріп жүрген жандар.

 — Біз құқықтық, психологиялық, әлеуметтік бағытта кеңес береміз. Құжат рәсімдеу, балаларды мектеп пен балабақшаға орналастыру, жәрдемақыға жол ашу — күнделікті жұмыс, — дейді ол.

Орталықта әйелдерге арналған оқыту шаралары да өткізіледі. Кәсіп бастау, өз-өзіне сенім қалыптастыру, табыс табудың қарапайым жолдарын үйрету — осы жұмыстың бір бөлігі.

Көзге көрінбейтін қауіптер

Орталық жанындағы мобильді топ полиция, медицина, білім саласы мамандарымен бірге әлеуметтік тәуекел тобына кіретін отбасыларды анықтайды. Солардың бірі жасқа толмаған баланың тағдыры. Бес айда тоғыз рет ауруханаға түскен сәби дәрігерлердің алаңдаушылығын туғызған. Тексеру барысында отбасының өте ауыр жағдайда өмір сүріп жатқаны анықталды: тұрақты табыс жоқ, әкесі ішімдікке тәуелді, анасы декреттік демалыста, баспана суық әрі ылғалды. Баланың өміріне қауіп төнген соң, анасының келісімімен сәби уақытша балалар үйіне орналастырылды. Анасы медициналық тексеруден өтті, емдеу басталды.

 — Мұндай отбасыларды ерте анықтау — ең маңызды жұмыс. Өйткені кешігу баланың тағдырына ауыр салдар әкелуі мүмкін. Қиын жағдайға тап болған отбасыларды ерте анықтау үшін біз полиция, денсаулық сақтау, білім, пробация қызметі өкілдерінен құралған мобильді топпен жұмыс істейміз. Мақсат отбасындағы зорлық-зомбылықты, қараусыз қалған балаларды немесе қолайсыз жағдайды дер кезінде анықтау, — дейді орталық жетекшісі Жанна Амангелдіқызы.

Сандар сөйлейді

2024 жылы орталыққа 11 500 адам жүгінген.

Жәрдемақы мәселесімен — 489 адам,

құқықтық көмекке — 598 адам,

психолог көмегіне — 811 адам,

білім және балабақша мәселесімен — 121 адам көмек сұраған.

25 адам бизнес ашу жөнінде кеңес алды; 

- 78 адам жұмысқа орналасуға көмектесті; 

- 49 адам тұрғын үй мәселесімен жүгінді; 

- Денсаулық сақтау мәселесі бойынша да 78 өтініш түскен; 

- 96 адам медиатор көмегіне жүгінді.

Демеушілердің қолдауымен 751 отбасыға азық-түлік және киім түрінде гуманитарлық көмек көрсетілген. Орталық мамандарының айтуынша, олардың негізгі мақсаты қиын жағдайға тап болған азаматтарға уақытылы көмек көрсету және олардың өмір сүру сапасын арттыру. Бұл сандар — жай есеп емес, әрқайсысының артында отбасы, бала, тағдыр тұр.

 Қазақстанда 200 орталыққа дейін артады

Елімізде биыл 45 мыңнан астам адам Отбасын қолдау орталықтарының көмегіне жүгінген, деп хабарлайды Мәдениет және ақпарат министрлігінің баспасөз қызметі. Өңірлердегі отбасын қолдау орталықтары қандай көмек көрсетеді? Еліміздегі Отбасын қолдау орталықтарының саны 200-ге дейін артады. Бұл жайында Сенат депутаттарының сауалына Премьер-Министр Олжас Бектеновтің жауабында айтылған.

 -Өңірлерде отбасыларға кешенді көмек көрсету үшін 68 Отбасын қолдау орталығы жұмыс істейді. Орталықтар психологиялық, әлеуметтік және құқықтық көмек көрсетеді, түрлі курстар мен семинарлар өткізеді. Орталықтардың функциялары көзделген Әйелдер құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері жөніндегі заң қабылданды. Заңды іске асыру аясында орталықтардың қызметін жүзеге асыру қағидалары әзірленді, - деп атап өтеді Үкімет басшысы жауабында.

Оның атап өтуінше, орталықтардың қызметі мемлекеттік отбасы саясаты іс-шараларын іске асыруға, отбасылық жанжалдарды шешуге, өмірде қиын жағдайға тап болған адамдарды (отбасыларды) қолдаумен қамту жөніндегі жұмысты үйлестіруге, адамдарды (отбасыларды) ерте анықтау және қолдауды ұйымдастыру жөніндегі мобильдік топтардың жұмысын ұйымдастыруға бағытталған.

-Орталықтар халықты әлеуметтік қорғау және жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі жергілікті атқарушы органдардың жанынан құрылады. 2025-2027 жылдары ішінде орталықтар саны 200-ге дейін артады. Сонымен қатар орталықтар әйелдерге Мансаптық орталықтар, Әйелдер кәсіпкерлігін дамыту орталықтары арқылы кәсіптік дағдыларды оқыту және кәсіпкерлікті дамыту тұрғысынан қолдау көрсетеді, - деді Олжас Бектенов.