Ақтөбе тұрғындары жаяу жүргіншілер жолдарын абаттандыру кезінде мердігерлердің өзеннен алынған малтатастарды пайдаланып жатқанына наразылық білдіруде.Экобелсенді Александр Мандрыкиннің пікірінше, осы мақсатта Қарғалы өзенінің жағалауын бұза отырып, малтатас өндіру жұмыстары басталған.Сондай-ақ ол бұл малтатастардың құрамында адам денсаулығына зиянды заттар болуы және радиациялық деңгейінің жоғары болуы мүмкін екеніне алаңдаушылық білдірді.

Ренат ТАИПОВ 

aktobetimes@list.ru

    Ақтөбе өзендерінің жағалауларында ондаған карьер қазылған. Олардың көпшілігінде пайдалы қазбаларды өндіру жұмыстары су қорғау аймақтары мен жағалау белдеулерінің талаптарын өрескел бұза отырып жүргізілуде. Топырақ тіпті өзен арналарының өзінен де алынуда. Оның үстіне әңгіме тек құм өндіру туралы ғана емес. Жол жөндеу жұмыстары кезінде өзеннің малтатастары да пайдаланыла бастағаны белгілі болды. Бұл туралы «АТ» газетіне белгілі экобелсенді Александр Мандрыкин хабарлаған.

Ескі қалада

  Экобелсенді өткен аптада Уәлиханов көшесіндегі «Тост» дүкенінің маңындағы тротуарды жөндеу кезінде өзен малтатастары қолданылып жатқанын естіп, бірден оқиға орнына барған.

– Онда ірі малтатастар, тіпті үлкен домалақ тастар жатыр. Бұлар іріктелген, өзен суымен шайылып, табиғи түрде тегістелген тастар, – дейді А. Мандрыкин. – Меніңше, бұл малтатастар Қарғалы өзенінен алынған. Оларды пайдаланған қандай мердігер ұйым екенін сол жерде анықтай алмадық. Жұмысшылар болмады, тек қолғаптары ғана қалыпты.

Футбол академиясының маңында 

Біраз уақыттан кейін экобелсендіге дәл осындай малта тас үйінділері Маресьев көшесіндегі футбол академиясының маңынан да табылғаны туралы хабар жеткен. Мұндағы тастардың көлемі сәл кішірек. Қазір Маресьев көшесінде автомобиль жолына орташа жөндеу жүргізіліп, тротуар жаңартылып жатыр. Александр Мандрыкин бұл аумақты да барып көрген.

– Мүмкін, бұл ұсақ малтатастар өзеннің ескі арнасынан алынған шығар. Немесе бұрын бұлақтар өткен биіктеу жерлерден әкелінген болуы мүмкін. Өйткені мұндай малтатас – суды табиғи жолмен сүзетін материал, – дейді экобелсенді.

Көргенінен кейін Александр Мандрыкин Ақтөбедегі тротуар жөнделіп жатқан басқа жерлерге де мұқият назар аудара бастаған.

– Мен плитка төселіп жатқан көптеген жерді қарап шықтым. Тек Есет батыр көшесінде ғана бір кәсіпкердің өз дүкенінің алдындағы төсенішті технология талаптарына сай ауыстырып жатқанын көрдім: кәдімгі (өзендік емес) құмды арнайы техникамен нығыздап, содан кейін ғана брусчатка төсеп жатыр. Бірақ ол – жеке кәсіпкер. Ал Уәлиханов пен Маресьев көшелеріндегі мердігерлер мемлекеттік тапсырыс бойынша жұмыс істеп жатыр. Сонда оларды ешкім бақыламай ма? Өте көп жерде өзеннің малта тастарын шашып жатыр. Бұл –дұрыс емес!

Салдары

Экобелсенді жол құрылысы жұмыстарында өзеннің малта тасын қолдануға болмайтын үш негізгі себепті атады. Оның алғашқысы – техникалық себеп.

– Мен бұл мәселе бойынша әкімдікке жүгіндім. Олардың түсіндіруінше, «Тост» дүкенінің маңында тротуар үш қабатпен төселуі тиіс: алдымен малтатас, оның үстіне құм, содан кейін ғана плитка. Осыдан кейін Ақтауда жол жобалаумен айналысатын таныс жобалаушыға хабарластым. Ол бірден мұндай мақсатқа өзен малтатасын қолдануға болмайтынын айтты. Қанша қабат төселсе де, малта тас өзінің домалақ пішініне байланысты бәрібір қозғалады. Егер қолданылатын болса, тек ұсақталып, қиыршық тас түрінде пайдаланылуы керек. Әйтпесе уақыт өте келе бұл тротуардың бәрі шөгіп, жылжып кетеді. Ал бұдан екінші мәселе туындайды...

Александр Мандрыкиннің айтуынша, өзеннен алынған малта тастар міндетті түрде радиациялық деңгейін анықтау үшін сараптамадан өткізілуі тиіс.

– Біздің жағдайда бұған қоса малта тастың құрамында алты валентті хром мен бордың бар-жоғын да тексеру қажет. Өйткені өңірдегі өзен суларында бұл заттардың кездесетіні белгілі. Алайда мұндай сараптамаларды ешкім жүргізіп жатқан жоқ. Сондықтан малта тастардың бойына зиянды заттар жиналып қалуы әбден мүмкін, – дейді ол.

Экобелсендінің пікірінше, үшінші мәселе – ең айқын әрі ең қауіптісі.

– Құм карьерлерімен өзендердің жағалауын әбден бүлдіріп болды, енді келіп өзеннің малта тасын да қопарып алып жатыр. Біздің өзендерімізді бөлшектеп құртып жатыр! Ал бұл малта тастар табиғи сүзгі қызметін атқарады. Олар арқылы жер асты және дренаж сулары қалыптасады, бұлақ сулары тазарып, кейін өзендерді қоректендіреді. Сондықтан өзеннен малтатас алуға мүлде болмайды. Әйтпесе өзендерімізден не қалады? Оның үстіне мердігерлер бір өзенді, бәлкім Қарғалыны, бірнеше жерден қатар қазып жатқан шығар деген күмәнім бар, – дейді Александр Мандрыкин.

Әзірге жол жөндеу жұмыстарында өзен малта тасын пайдаланып жатқан нақты қай мердігер ұйымдар екені анықталған жоқ. Сондай-ақ бұл материалдың жобалық-сметалық құжаттарда қарастырылған-қарастырылмағаны да белгісіз. Бұл сұрақтарға алдағы уақытта жауап іздеп көрмекпіз. 

Елек өзеніндегі карьер көшіріледі

         Елек өзеніндегі құм өндіру жұмыстары 500 метрлік су қорғау аймағынан тыс жерге көшіріледі.Мұндай шешім Қаратоғай ауылының маңында орналасқан карьерге қатысты қабылданды. Алайда Елек өзенінің басқа жағалауларында құмды табиғатқа зиян келтіретін, талаптарды сақтамай өндіру жұмыстары әлі де жалғасып жатыр.

Ренат ТАИПОВ 

aktobetimes@list.ru

Жайық-Каспий бассейндік инспекциясы «ПГС-Қаратоғай» ЖШС-нен карьерді Елек өзенінің арнасынан 500 метр қашықтыққа көшіруді талап етті. Еске салсақ, бұл компания көптеген жылдар бойы Елек өзенінің жағасындағы «Қаратоғай-2» кен орнында құм мен құм-қиыршықтас қоспасын (ҚҚҚ) өндіріп келеді. Топырақ су қорғау аймақтары мен жағалау белдеулерінің талаптарын елемей өндірілген. Компания 2031 жылға дейін Қаратоғай маңынан шамамен 600 мың текше метр құм мен ҚҚҚ өндіруді жоспарлаған.Қазба жұмыстарын жүргізу үшін компания алып карьер қазған. Көктемгі су тасқыны кезінде бұл карьер Елек өзенінің суына толып отырған.Ғарыштық суреттерге қарағанда, кем дегенде 2021 жылдан бастап карьер мен Елек өзенінің арнасы арасында тұрақты су арналары пайда болған. Учаскенің оңтүстік бөлігінде өзеннің ағысы өзгеріп, қазіргі таңда оның арнасы іс жүзінде карьер арқылы өтеді. Осы карьерде «ПГС-Қаратоғай» ЖШС жүк көліктері мен экскаваторлардың жүруі үшін бөгет салған. Ал өзеннің бұрынғы арнасы лайланып, құммен толып қалған.

    Електегі жағдай туралы жергілікті тұрғындар «АТ» газетінің редакциясына хабарлаған. Осыдан кейін журналистер карьерге барып, мәселені көтерді. Тұрғындар мен журналистердің өтініші негізінде 3–9 маусым аралығында Жайық-Каспий бассейндік инспекциясы тексеру жүргізді.

   Тексеру қорытындысында компанияға екі әкімшілік айыппұл салынды:

• 514 мың теңге – Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 358-бабының 2-бөлігі бойынша («Су объектілерін ластанудан, қоқыстанудан және сарқылудан қорғау талаптарын бұзу»); 

• 1,2 миллион теңге – Кодекстің 360-бабының 1-бөлігі бойынша («Су объектілерінде және су қорғау аймақтары мен белдеулерінде шаруашылық қызметті заңсыз жүзеге асыру»). 

       Алайда жергілікті тұрғындардың айтуынша, құм сатудан түсетін табыс бұл айыппұлдардан әлдеқайда жоғары. Олардың пікірінше, жалпы сомасы 1,7 миллион теңге болатын айыппұлды компания бір күнде-ақ өтей алуы мүмкін.

Елек өзені мен ондағы карьердің алдағы тағдыры әзірге белгісіз болып қалды. Осы мәселені нақтылау үшін «АТ» тілшілері 7 шілдеде Жайық-Каспий бассейндік инспекциясына жүгінді.

      Белгілі болғандай, өзен арнасының бір бөлігіне айналып кеткен карьердегі бөгетті бұзу жоспарланып отырған жоқ. Оның орнына карьердің айналасына топырақ үйіліп, өзеннен оқшауланады. Сонымен қатар компанияға карьер мен өндіріс жұмыстарын су қорғау аймағынан, яғни Елек өзенінің арнасынан кемінде 500 метр қашықтыққа көшіру міндеттелді.

– Компанияның өзі де өндірісті өзеннен алысырақ жүргізген тиімді екенін түсінді. Олар су қорғау аймағынан шығуы тиіс. Қазір Индустриялық-инновациялық даму басқармасы жаңа өлшеулер жүргізеді, яғни геологиялық жер телімінің шекарасы қайта белгіленеді. Нақты нәтижесін кейін көреміз. 31 тамызға дейін «ПГС-Қаратоғай» ЖШС осы жұмыстардың бір бөлігін орындауы қажет, – деп түсіндірді инспекция өкілдері.

«АТ» газетінің тілшілері аумақтың ғарыштық суреттерін мұқият зерттеді. Су қорғау аймағынан 500 метр қашықтыққа шығу үшін компанияға іс жүзінде ескі карьерді пайдаланудан бас тартып, жаңасын қазуға тура келеді. Алайда жаңа карьер орналасуы мүмкін аумақ, қолдағы мәліметтерге қарағанда, «Қаратоғай» кен орнының құрамына кірмейді. Бұған қоса, бұрынғы карьер орналасқан жер міндетті түрде рекультивациялануы, яғни табиғи қалпына келтірілуі қажет.Компанияның осы талаптардың барлығын толық орындайтынын елестету қиын. Сондықтан «АТ» редакциясы Елек өзеніндегі жағдайды бақылауды жалғастырады.

«Қаратоғай» папкасындағы фотосуреттер:

1. 1 және 1_ – Карьердегі көрініс. 2026 жылғы 26 мамыр. 

2. 2012 жылғы маусым – Құм өндіру жұмыстары әлі басталмаған кезең. 

3. 2021 жылғы мамыр – Карьер қазылып, суға толған. Елек өзені арнасын өзгерте бастаған. 

4. 2023 жылғы шілде – Елек өзені жаңа арна жасап өткен. Ескі арна құрғай бастаған. 

5. 2026 жылғы маусым – Елек өзенінің қазіргі жағдайы.

Ақтөбе облысының әкімі Асхат Шахаров жұмыс сапарымен Алға ауданына барды. Аймақ басшысы әлеуметтік және өндірістік нысандардың жұмысымен танысты. Бұл туралы облыс әкімдігінің баспасөз қызметі хабарлады.

Алға ауданында 22 шақырым жол салынып, жөнделеді

Алға ауданының орталығы - Алға қаласында Асхат Шахаров қазіргі уақытта жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқан Шоқан Уәлиханов көшесіндегі жол учаскесін аралап көрді.
Аудан әкімі Асланбек Шүйіншалиевтің айтуынша, ұзындығы 1,25 шақырым жол жөнделеді. Көшені жөндеуге аудандық бюджеттен 153,97 млн теңге бөлінген. Мердігер ұйым – «Дэн Групп» ЖШС нысанды осы жылдың қыркүйек айында пайдалануға беруді жоспарлап отыр.
 Асланбек Шүйіншалиевтің сөзінше, Алға ауданының жол инфрақұрылымын дамытуға 1,34 млрд теңге қарастырылған. Жалпы ұзындығы 22 шақырым жолды салу және жөндеу жоспарлануда. Оның ішінде 9,4 шақырымы – аудандық маңызы бар жолдар, ал 12,6 шақырымы – елді мекен ішіндегі көшелер. Ірі жобалардың қатарында ұзындығы 9,4 шақырымды құрайтын аудандық маңызы бар «Алға – Тоқмансай» автомобиль жолын орташа жөндеу, Алға қаласындағы №1 тұрғын үй алабында жол салу, қала көшелерін күрделі жөндеу, сондай-ақ Сарықобда, Қарабұлақ және Бесқоспа ауылдарындағы жол желісін жаңғырту жұмыстары бар.

2025 жылы ауданда жалпы ұзындығы 58,2 шақырым жол жөнделді. Нәтижесінде жақсы және қанағаттанарлық жағдайдағы жолдардың үлесі 77,1 пайызды құрады.

• Сапалы жолдар – тұрғындардың жайлылығы ғана емес, сонымен қатар экономиканы дамытуға, кәсіпкерлікті қолдауға және ауданның инвестициялық тартымдылығын арттыруға негіз. Жоспарланған барлық жоба белгіленген мерзімде және сапа талаптарын толық сақтай отырып жүзеге асырылуы тиіс. Бұл халықтың қауіпсіздігі мен өмір сүру сапасына тікелей әсер етеді,- деді облыс әкімі.

Мәдениет үйіне жүргізілген күрделі жөндеу жұмыстары аяқталуға жақын

  «K-SBI Prom» ЖШС мердігер ұйымы құрылыс жұмыстарын 98 пайызға орындады. Құны 421,1 млн теңгені құрайтын жоба облыстық бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылуда.

 Соғысқа дейінгі жылдары салынған Мәдениет үйі ұзақ жылдар бойы Алға қаласының басты қоғамдық орталықтарының бірі болып келді. Аудан өміріндегі көптеген маңызды оқиғаның куәсі болған ғимарат бүгінде жаңаша келбетке ие. Кең ауқымды жөндеу жұмыстарының нәтижесінде заманауи инженерлік жүйелер орнатылып, көрермен залы мен басқа да бөлмелер толық жаңартылды. Сонымен қатар Мәдениет үйі өзінің басты құндылығы – тоқсан жылға жуық уақыт бойы түрлі буын өкілдерін тоғыстырған ерекше рухани атмосферасын сақтап қалды.
Өзгерістер тек ғимараттың өзімен ғана шектелген жоқ. Мәдениет үйінің айналасы абаттандырылып, жаяу жүргіншілер жолдары жаңартылды, жасыл желектер отырғызылып, демалыс аймақтары ұйымдастырылды. Қазандық пен қоршау жөнделіп, заманауи бейнебақылау және жедел хабарлау жүйелері орнатылды. Мүмкіндігі шектеулі азаматтардың қолайлы қозғалысы үшін пандус жасалды. Жөндеу жұмыстарының маңызды нәтижелерінің бірі – ұзақ жылдар пайдаланылмаған үшінші қабаттың қайта іске қосылуы. Енді бұл жерде үйірмелер, шығармашылық ұжымдар мен мәдени іс-шараларға арналған қосымша кабинеттер жұмыс істейді. Нысанды аралау барысында Асхат Шахаров аудан ардагерлері, қоғамдық кеңес мүшелері, мәдениет саласының қызметкерлері және жастармен кездесті. Әңгімелесу кезінде тұрғындар ауданда жүзеге асып жатқан оң өзгерістерді атап өтіп, әлеуметтік инфрақұрылымды дамытуға көңіл бөлгені үшін алғыстарын жеткізді.

• Біз жол салып, елді мекендерді ауыз су және газбен қамтамасыз етіп жатырмыз. Сонымен қатар тұрғындардың мәдени және спорттық тұрғыдан дамуына жағдай жасау да аса маңызды. Бұл Мәдениет үйінің аудан үшін орны ерекше. Тоқсан жылға жуық уақыт бойы мұнда әр буынның өкілдері бас қосып, концерттер, мерекелік және қоғамдық іс-шаралар өткізіліп келеді. Бүгін біз аудан тарихының бір бөлшегін сақтап қана қоймай, оның алдағы жұмысына лайықты заманауи жағдай жасадық, - деді Асхат Шахаров.

«Тәуелсіздік» сквері – тұрғындардың сүйікті демалыс орны

 Алға ауданына жұмыс сапарында облыс әкімі республикалық «Таза Қазақстан» экологиялық бағдарламасы аясында салынған «Тәуелсіздік» жаңа скверін аралап көрді. Бүгінде абаттандырылған қоғамдық кеңістік қала тұрғындарының сүйікті демалыс орындарының біріне айналған.

 Аумағы 0,5 гектарды құрайтын скверде тастөсеніш (брусчатка) төселіп, биіктігі 35 метрлік Ту тұғыры орнатылған. Сонымен қатар жарықтандыру жүйесі жүргізіліп, аумақ көгалдандырылып, гүлзарлар отырғызылған. Демеушілердің қолдауымен мұнда қосымша 50 түп қарағай егілді. Уақыт өте келе олар қаланың жасыл келбетін толықтыра түспек.

 Мұнда өңір басшысы «Жасыл ел» еңбек жасағының сарбаздарымен кездесті. Асхат Шахаров жастарға туған өлкені көркейтуге қосып жүрген үлестері үшін алғыс айтып, қоршаған ортаға ұқыпты қараудың маңызын атап өтті.

«Тазалық әр адамның өз үйіне, өз көшесіне, өз қаласына деген құрметінен басталады. Осындай бастамалардың арқасында елді мекендердің келбеті жаңарып, жаңа қоғамдық кеңістіктер пайда болады. Бұл іске жастардың белсенді қатысып, өз еңбегінің нәтижесін бағалай білуі өте маңызды»,
– деді облыс әкімі.

 «Таза Қазақстан» бағдарламасы аясында атқарылып жатқан жұмыстар туралы Алға ауданы әкімінің орынбасары Талғат Сұлтанов баяндады. Оның айтуынша, биыл ауданда 22 сенбілік ұйымдастырылып, 825 тонна қоқыс шығарылған. 113 аула мен 75 әлеуметтік нысанның аумағы тазартылып, абаттандырылды. Сондай-ақ 10 саябақ пен сквер көркейтіліп, 7 мың ағаш көшеті отырғызылды және жалпы аумағы 25 гектарды құрайтын жасыл аймақтар құрылды. Экологиялық акцияларға ауданның 13 мыңға жуық тұрғыны қатысты.

 Алға ауданының Құрметті азаматы Сағынғали Қариев жаңа сквер өзінің сүйікті серуендеу орындарының біріне айналғанын айтты.

«Мен бұл жерге жиі келіп демаламын. Мұнда әдемі, таза әрі жайлы. Тыныш отырып кітап оқуға да, жерлестермен әңгімелесуге де қолайлы. Осындай демалыс орындары халыққа өте қажет», – деді ақсақал.

 Асхат Шахаров елді мекендерді абаттандыру жұмыстары алдағы уақытта да жалғасатынын алға тартты. Оның айтуынша, жайлы қалалық орта қалыптастыру, көгалдандыру және тазалықты сақтау – тұрғындардың өмір сүру сапасын арттырып, елді мекендердің заманауи келбетін айқындайтын маңызды бағыттардың бірі.

Алғада тротуар плиталарын шығаратын жаңа цех ашылды

 Жаңа өндіріс орны биылғы мамыр айында пайдалануға берілген. Цех иесі Бауыржан Жанғалиевтің айтуынша, жобаға 115 млн теңге инвестиция салынған. Екі ай ішінде өндіріс тұрақты жұмыс ырғағына көшіп, өнім көлемін кезең-кезеңімен арттырып келеді.

 Цехтың өндірістік қуаты жылына 300 мың данаға дейін дайын өнім шығаруға мүмкіндік береді. Мұнда елді мекендерді абаттандыруда, тұрғын үй кешендері мен әлеуметтік нысандардың құрылысында қолданылатын тротуар плиталары мен кеспетастар (брусчатка) өндіріледі. Дайын өнім Алға ауданы мен Ақтөбе қаласындағы құрылыс алаңдарына жеткізіледі.

 Кәсіпорынға барған облыс әкімі Асхат Шахаров өндірістің технологиялық үдерісімен танысып, өндірістік алаңдарды аралап көрді және аудан кәсіпкерлерімен кездесті. Өңір басшысы өңдеуші өнеркәсіпті дамыту мен жергілікті кәсіпкерлікті қолдау өңір экономикасының өсуіне ықпал ететін маңызды факторлар екенін атап өтті.

«Мұндай жобалар жергілікті өндірісті дамытуға, жаңа жұмыс орындарын ашуға және салық базасын кеңейтуге мүмкіндік береді. Ең бастысы – кәсіпкерлердің нақты экономика секторына инвестиция салып, құрылыс саласын отандық сапалы өніммен қамтамасыз етуі. Мемлекет тарапынан бизнесті қолдау және өңірге инвестиция тарту бағытындағы жұмыстар алдағы уақытта да жалғасады», – деді Асхат Шахаров. Кездесу барысында облыс әкіміне алдағы екі жыл ішінде Алға ауданында жүзеге асырылатын инвестициялық жобалар таныстырылды. Өңдеуші өнеркәсіп саласында цемент және кірпіш зауыттарын салу, ауыл шаруашылығында «Agro Product Development» ЖШС ет комбинатын, күнбағыс майын өндіретін цехты және ауылдық елді мекендерде бірнеше мал бордақылау алаңын іске қосу жоспарланып отыр. Алға ауданының әкімі Асланбек Шүйіншалиевтің айтуынша, бұл жобаларды жүзеге асыру инвестиция көлемін арттырып, жаңа жұмыс орындарын құруға және аудан экономикасының дамуына қосымша серпін береді.

Жаңа кемпинг

Облыс әкімі Асхат Шахаров Тамды ауылдық округінің аумағында республикалық маңызы бар «Ақтөбе – Астрахань» автожолы бойында салынып жатқан «Zaman» кемпингінің құрылыс барысымен танысты. Жоба туралы өңір басшысына кемпингтің иесі Заманбек Үмбетырһа баяндады. Кемпинг құрылысы 2024 жылы басталған. Кәсіпкер жобаны жүзеге асыруға 450 млн теңге көлемінде жеке қаражат жұмсапты. «Өтеғұл» шаруа қожалығына қарасты кемпинг республикалық автожол бойындағы 15 мың шаршы метр жер телімінде орналасқан. Нысан осы бағытта қатынайтын жүргізушілерге, жолаушыларға және туристерге қызмет көрсетеді. Қазіргі таңда құрылыс жұмыстары аяқталу сатысында. Кемпингті биылғы шілде айында пайдалануға беру жоспарланып отыр. Нысан іске қосылғаннан кейін Тамды ауылдық округінің тұрғындары үшін 15 жаңа жұмыс орны ашылады. 
«Жол бойындағы инфрақұрылымды дамыту – саяхатшыларға қолайлы жағдай жасаумен қатар, аудан экономикасы үшін де аса маңызды. Мұндай жобалар жаңа жұмыс орындарын ашуға, шағын бизнестің дамуына және автожол бойындағы қызмет көрсету сапасының артуына ықпал етеді. Әсіресе кәсіпкерлердің ауылдық аумақтарды дамытуға өз қаражатын инвестициялап отырғаны қуантады», – деді облыс әкімі. Асхат Шахаров мұндай жобалар өңірдің туристік әлеуетін арттырып, Алға ауданының инвестициялық тартымдылығын күшейтуге ықпал ететінін тілге тиек етті.

Айгерім ЖҰМАБАЕВА

kerekinfoaktobe@gmail.com

Екі облыстың жастары экология жолында күш біріктірді.29 мамыр күні Батыс Қазақстан облысының Шыңғырлау ауданы мен Ақтөбе облысының Қобда ауданының жастары «Таза Қазақстан» жалпыұлттық экологиялық акциясы аясында бас қосты. Шекаралас екі ауданның белсенді жастары қатысқан кездесу қоршаған ортаны қорғау мәдениетін насихаттауға және өңіраралық ынтымақтастықты нығайтуға бағытталды.

Шара барысында қатысушылар табиғатты қорғау мен экологиялық жауапкершілікті арттырудың маңыздылығын талқылап, бірлескен экологиялық бастамаларды жүзеге асыру мәселелеріне назар аударды. Ұйымдастырушылардың айтуынша, мұндай кездесулер жастардың туған жерге деген жанашырлығын арттырып, қоғамдық белсенділігін күшейтуге ықпал етеді.

• Бұл тек қоршаған ортаны тазарту ғана емес, бұл – көршілес екі облыс жастарының туған жерге деген жанашырлығы мен өзара ауызбіршілігінің көрінісі. Экологиялық мәдениет шекара таңдамайды, сондықтан бірлескен іс-қимыл арқылы біз жас ұрпаққа үлгі көрсетіп отырмыз, – деді ұйымдастырушылар.

«Таза Қазақстан» жалпыұлттық экологиялық акциясына елуге жуық жас қатысты. Кездесу қорытындысында қоршаған ортаны қорғау ісіне белсенді атсалысқан бірқатар жастар алғыс хаттармен және естелік сыйлықтармен марапатталды. Ұйымдастырушылар мұндай аймақаралық экологиялық акциялар алдағы уақытта да тұрақты түрде жалғасатынын атап өтті.

Қазақстан Республикасында мемлекеттік қызметті дамыту мен жетілдірудің басым бағыттарының бірі – мемлекеттік қызметшілердің қызметтік әдебін сақтауын қамтамасыз ету және сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру болып табылады. Бұл бағыттағы талаптар Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы» заңында, «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заңында, сондай-ақ Мемлекеттік қызметшілердің Әдеп кодексінде айқындалған. Мемлекеттік қызметшілердің Әдеп кодексіне сәйкес, мемлекеттік қызметші өз қызметінде заңдылық, адалдық, әділдік, ашықтық және халыққа қызмет ету қағидаттарын басшылыққа алуға міндетті. Қызметтік міндеттерін орындау кезінде ол азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін құрметтеуге, қызметтік өкілеттіктерін жеке басының мүддесіне пайдаланбауға, мемлекеттік мүлікке ұқыпты қарауға тиіс.

Әдеп кодексінің талаптарына сәйкес мемлекеттік қызметші:

• қызметтік тәртіпті сақтауға;
• әріптестерімен және азаматтармен қарым-қатынаста сыпайылық пен әдептілік танытуға;
• қызметтік ақпараттың құпиялылығын қамтамасыз етуге;
• мүдделер қақтығысына жол бермеуге міндетті.
• азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін құрметтеуге;
• қызметтік міндеттерін сапалы және тиімді орындауға;
• қызметтік өкілеттіктерін жеке мақсатта пайдаланбауға;
• қызметтен тыс уақытта да қоғамда мемлекеттік қызметтің беделіне нұқсан келтіретін әрекеттерге жол бермеуге міндетті.

Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңына сәйкес, мемлекеттік қызметшілерге сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарға жол бермеу, олардың алдын алу шараларын қабылдау, сондай-ақ белгілі болған құқық бұзушылық фактілері туралы уәкілетті органдарға хабарлау міндеті жүктелген.

Аталған заңның нормаларына сәйкес:

- лауазымдық өкілеттіктерді жеке пайда табу мақсатында пайдалануға;

-заңда көзделмеген сыйақылар, сыйлықтар немесе қызметтер қабылдауға;

- қызметтік жағдайын пайдалана отырып, артықшылықтар алуға тыйым салынады.

Мемлекеттік қызметшінің мінез-құлқы қоғам тарапынан мемлекеттік аппараттың беделін айқындайды. Сондықтан әрбір қызметші өз әрекеті мен шешіміне жоғары жауапкершілікпен қарап, заң талаптарын бұлжытпай орындауы тиіс.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл – бұл тек уәкілетті органдардың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті. Мемлекеттік қызметшілердің кәсіби адалдығы мен жоғары әдеп стандарттарын сақтауы – халық сенімін нығайтудың басты кепілі.

Ақтөбе облысы бойынша мемлекеттік кірістер департаменті басшысының орынбасары

Әдеп жөніндегі уәкілі А.Т.Калменов

ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің Тіл саясаты комитеті Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасын жүзеге асыру аясында азаматтар үшін «Қазақ тілі» жаппай ашық онлайн курстарын бастады.

Курс мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейту, онлайн-курстардың сапасын арттыру, оқытудың заманауи әдістері мен технологияларын тәжірибеге енгізу, тіл үйренушілердің айтылым дағдысын жетілдіру, қазақ тілінде сөйлеушілердің санын арттыру мақсатында ұйымдастырылып отыр. 1-кезеңге 230 адам тіркелді. Қазіргі таңда  А1 (қарапайым) деңгейіне 4  топ – барлығы 100 тыңдаушы, А2 (базалық) деңгейіне 5 топ – 100 тіл үйренуші, В1 (орта) деңгейіне 30 тыңдаушы қазақ тілін үйренуде. 72 академиялық сағаттан тұратын курстың ұзақтығы 3 ай. Курс бағдарламасы тіл үйренушілерге оқу, жазу, тыңдау және сөйлеу дағдыларын жақсартуға көмектесетін теориялық және практикалық сабақтарды қамтиды. Курс тыңдаушыларға қазақ тілін тез әрі тиімді меңгеруге мүмкіндік беретін қарқынды және құрылымдалған оқыту бағдарламасын ұсынады. Сабақтарды тіл оқытудың заманауи әдістерін қолданатын тәжірибелі оқытушылар өткізеді. Курс аяқталғаннан кейін тындаушылар қорытынды тест тапсырып, оларға сертификат табысталады.

Ақтөбе қаласының тұрғыны  Әсел Төлегенқызы  ағасының өліміне полицейлерді кінәлайды. Ол дәрігерлер дер кезінде көмек көрсеткенде, бауырым аман қалар еді дейді.

Айгерім ЖҰМАБАЕВА

kerekinfoaktoe@gmail.com

“Kерек info” газетінің редакциясына қала тұрғыны  Әсел Төлегенқызы келіп, болған жағдай  туралы егжей-тегжейлі  айтып берді. Келіншектің айтуынша, оның ағасы 2024 жылдың 29 тамызында көз жұмған. Қайғылы оқиға отбасына ауыр соққы болып тиген. Марқұмды жерлеу рәсімі 31 тамыз күні өткен.

-Оқиға 21 тамызда болды. Сол күні ағам базар маңында ішімдік ішіп, полиция қызметкерлеріне ұсталған. Ол қарсылық көрсеткеннен кейін тәртіп сақшылары күш қолданған. Бейімдеу орталығына барғаннан кейін  де көліктен түскісі келмейді. Сол кезде  полицейлердің бірі бауырымды  итеріп жібереді. Ағам жерге құлап, құлағынан ауыр жарақат алған. Оқиға куәгерінің айтуынша, қан кетіп жатқанына қарамастан, алғашқы медициналық көмек көрсетілмеген. Бейімдеу орталығының дәрігерлері де қабылдаудан бас тартып, оны мекеме маңында қалдырып кеткен. Кейін ағам көшеде есінен танып,  жерге  құлап қалады.  Жедел жәрдем қызметін кездейсоқ өтіп бара жатқан адамдардың бірі шақырған,-дейді қарындасы.

Әсел Төлегенқызы  ағасына  дер кезінде  медициналық көмек көрсетілмегенін айтады.

-Ағамды  қалалық жедел медициналық көмек ауруханасына жеткізіп, құлағына тігіп берген. Алайда жағдайының ауырлығына қарамастан, ауруханаға жатқызбай, үйге қайтарып жіберген. Сол күні таңға жақын біздің үйге келді. Ағамның денесінде сау жер қалмаған. Болған жағдай туралы бәрін айтып берді.  Өзін  полицейлердің соққыға жыққанын айтты, -дейді қарындасы Әсел.

“Ағам ауыр соққы алған”

Бір аптадан кейін  ағасы Әсеттің  қайтыс болғаны туралы хабар келген. Ресми мәлімет  бойынша, ол алкогольден улану салдарынан көз жұмған. Алайда туыстары бұл нұсқамен келіспейді. Олардың айтуынша, 28 тамыз күні қаладағы демалыс орындарының бірінде марқұмды  белгісіз адамдар соққыға жығып кеткен. Әсіресе, бұрын жарақат алған құлақ тұсына бірнеше рет соққы жасалған көрінеді. Қан кетіп жатқанына қарамастан, оқиға орнына  жедел жәрдем шақырылмаған. Кейін көшеден өтіп бара жатқан әйел адам оны байқап, дәрігерлерді шақырған. Бірақ туыстарының сөзінше, келген медициналық қызметкерлер де тиісті деңгейде көмек көрсетпеген.Марқұм ауруханаға жеткізілген кейін де толық медициналық  тексеру жүргізілмеген.  Тек қанында алкоголь бар екені анықталып, облыстық психикалық денсаулық орталығына жіберілген. Емдеу мекемесінде  оған система салған. Алайда марқұм төрт сағаттан кейін көз жұмған. Әсел Төлегенқызы тағы бір күмәнді жайтты алға тартады. Оның сөзінше,  полиция қызметкерлері марқұмнан «ешкімге шағымым жоқ» деген мазмұнда видео түсіріп алған. Ол “бұл жауапкершіліктен жалтару әрекеті болуы мүмкін” деген пікірде. Марқұмның туыстары істің толық әрі әділ тергелуін талап етеді. Олардың пікірінше, оқиғаға қатысы бар барлық тұлғалар – полицейлер де, медициналық қызметкерлер де  заң алдында жауап беруі тиіс. 

Полиция: ”Қылмыстық іс тоқтатылды”

 Ал облыстық полиция департаментінің баспасөз қызметі бұл жайтқа қатысты қылмыстық істің тоқтатылғанын  хабарлады.

- Ақтөбе қаласы тұрғынының өлімі  бойынша оқиғаның мән-жайын анықтау үшін жан-жақты толық тергеу жүргізілген. Сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында сот-медициналық сарапшының әрекеттерінен қылмыстық құқық бұзушылық белгілері анықталмаған. Осыған байланысты қадағалаушы органның келісімімен іс өндірістен қысқартылған,-деп хабарлады полицияның баспасөз қызметі.

Марқұм есепте тұрған

Дәрігердің айтуынша, марқұм 2017 жылдан бері алкогольге тәуелділік синдромы бойынша есепте тұрған. Соңғы бес жыл ішінде ол бірнеше рет өз еркімен емделген. Сот шешімімен мәжбүрлі түрде де  бірнеше рет  ем қабылдаған. Бұдан өзге  науқастың  қосалқы аурулары болған.

-Ол 29 тамыз күні жедел жәрдем ауруханасынан кейін ауыр жағдайда орталыққа түсті. Науқас ауруханаға түскен сәттен бастап тиісті медициналық көмек толық көлемде көрсетілген. Науқастың ұзақ уақыт бойы алкогольді шамадан тыс тұтынуы салдарынан туындаған интоксикация белгілері мен асқынулар оның өліміне себеп болды,-дейді интенсивті терапия палатасының меңгерушісі Қыран Ұзақбайұлы.

Құқықтық ескерту

Материалда келтірілген мәліметтер редакцияға келген кейіпкердің айтуы бойынша жазылған.  Редакция жарияланған материал арқылы қандай да бір мемлекеттік органның немесе жеке тұлғаның ар-намысы мен іскерлік беделіне нұқсан келтіруді мақсат етпейді. Құқық қорғау органдары немесе өзге тараптар пікір білдіруге ниет танытқан жағдайда редакция оны жариялауға дайын.

Ақтөбе қаласының 32 жастағы тұрғыны Мараттың (кейіпкердің аты-жөні өзгертілді-ред)мефедрон қолданғанына 4 жылдан асқан. Бір кездері жастықтың  буымен есірткінің “рахатын” сезінген ер адам  бүгінде  өткен ісіне өкінеді.

Жансая ЕСМАҒАНБЕТ

jansaya_esmaganbet

    Қазір облыстық психикалық денсаулық орталығында емделіп жатқан кейіпкермен “Керек info” газетінің  тілшісі сұхбаттасты.

• Орталыққа келіп, есірткіден емделіп жатқаныма бір аптаға жуықтады. Өз еркіммен келдім. 2021  жылдан бастап мефедрон  қолдана бастадым.  Ортам дұрыс болмады. Арасында есірткіні тастап кеткен кездерім де болды. Ол кезде Ақтауда  жұмыс істеген  едім. Ақтөбеге оралған соң  жаман әдетіме қайта бастым. Қазір қателігімді түсіндім. Есірткіні қойғым келеді. Шаршап кеттім. Есірткі алу үшін  әркімнен қарыз аласың. Үйдегілерден де ақша сұрайтын едім, -дейді ол.

“Бәрі уақытша екен”

Марат  бір рет дәмін тартқан есірткінің құрдымға құлататынын кеш түсінген. Әңгіме барысында көзіне жас алған жігіт емделіп шыққаннан кейін жаңа өмір бастайтынын айтты.

- Мефедрон қолданбайтын достарым маған жау сияқты көрінетін. Олардың айтқан ақылын тыңдамадым. Ал есірткі тұтынатындардың арасында өзімді көңілді сезінетін едім.Мифедрон шегіп, иіскегенде бәрін ұмытасың. Басқа өмірде жүргендей сезінесің. Бірақ оның бәрі уақытша екен.Қазір барлығын түсіндім. Есірткі қолданғаннан кейін тамақ ішпейсің. Ұйқың қашады. 2-3 күндеп жүре бересің. Ашушаңдық пайда болады. Әке-шешем менің жаман әдетімді, осында емделіп жатқанымды білмейді. Емделіп шыққан соң бұрынғы достарыммен байланысымды үзіп, жаңа өмір бастағым келеді. Ортаны дұрыс таңдау керек екен,-дейді ол.

Нашақор жастар көбейді

Алайда Марат секілді  өзінің есірткіге тәуелді екенін мойындап, емделгісі келетіндер саусақпен санарлық. Есірткіге тәуелді науқастарды  оңалту бөлімінің меңгерушісі Айман Жұмашеваның айтуынша, емдеу мекемесіне бір жылда бірнеше рет түсетіндер бар. Дені-Ақтөбе облысының тұрғындары. Өзге өңірлерден де келетіндер бар.  Дәрігер соңғы кезде  есірткіге тәуелді адамдардың арасында жастардың көбейіп кеткеніне алаңдаулы.

- Науқастардың көбі-Ақтөбе қаласының тұрғындары. Хромтау ауданынан келушілер де көп. Бұдан бөлек  Ақтау, Атырау мен Оралдан келіп, анонимді түрде ем алатындар да бар. Кейін оларды Павлодардағы оңалту орталығына жібереміз. Есепке тұрған  науқастарды  психолог, психотерапевт мамандары  қарап, ем жүргізеді. Есірткіге тәуелді болғандардың арасында ер адамдар көп. Ең үлкені 56 жаста болса, кішісі 17 жаста. Әсіресе, соңғы уақытта нашақорлардың арасында жастардың  көбейіп кеткені алаңдатады. Қыз балалар, студенттер  көп түседі.  Жақында емдеу мекемесіне  жедел жәрдем  арқылы бір қыз бала түсті. Қарабұтақ ауылының тумасы, студент. Құрбыларымен кафеге барған. Сол жерде жігіттермен танысады. Белгісіз бір сусынды ішкен. “Көз алдымда бір тұман басталып кетті. Содан кейінгісі есімде жоқ. Көзімді ашқанда, қайда жатқанымды түсінбедім. Мені жедел жәрдеммен  әкеліпті. Енбі бұл жерге қайтып келмеймін” деп жылады. Жастардың көбісі  не істеп  жүргендерін  түсінбейді. Кейбірі білместікпен осындай жағдайға барады,-дейді нарколог-дәрігер.

                       Емнің нәтижесі емделушіге байланысты

Қазір есірткіге тәуелді науқастарды  оңалту бөлімінде 33 науқас ем алып жатыр. Науқастарға тегін ем-домнан бөлек  4 мезгіл тамақ пен  жатын орын беріледі. Тек емделуге ниет болса болғаны.

- Біз барлық ем-шараларын жасаймыз. Алайда есірткіге тәуелділіктен арылу адамның өзіне байланысты. Көбісінің отбасы жоқ. Тұрмыс жағдайы нашар. Басым бөлігі-түрмеден шыққандар. Көпшілігі өзінің есірткіге тәуелді екенін, ауру екенін мойындамайды. “Тек бір-екі рет дәмін таттым” деп айқайлайтындар бар. Артынан артық кеткендерін айтып, кешірім сұрап жатады. Емделушілер өздері ниеттеніп, алдарына мақсат қойып келсе есірткіден құтылар еді. Қазір емделіп, жеке оңалту орталықтарында жұмыс істеп жүрген бұрынғы емделушілеріміз де бар. Көрген кезде алғысын айтып жатады. Ондай кезде еңбегіңнің еш кетпегеніне қуанасың,-дейді Айман Жұмашева.

                               Нашақорлардың нақты саны жоқ

Бүгінде өңірдегі  нашақорлардың нақты есебі жоқ. Олар ресми статистикадан да  көп болуы мүмкін.  Мұны орталық мамандары да растайды.

- Бізге өз ер­кімен немесе туыстарының ықпалымен келеді. Соттың ше­шімімен еркінен тыс мәжбүрлеп емдеу бөлімі де бар. Соңғысында  науқастар  6 айдан 1 жылға дейін емделеді. Емделуге келетіндердің көбісінің тұрақты жұмысы жоқ.  Баратын жері жоқтар да бар. Өйткені олар жүйелі түрде есірткі қолданатындықтан, есепте тұрады. Кейде жұмыс істейтін, жағдайы жақсы адамдар да  келеді. Ата-аналары баласының  жағдайын біліп,  анонимді түрде емдетеді. Қазір бізде наркологиялық есепте 1400-ден астам адам тұр. Алайда нақты көрсеткіш мүлдем басқа. Көбісі жеке орталықтарда ем алады. Өйткені олардың жұмысқа орналасу, құжат рәсімдеу мен  қоғамда өмір сүру құқықтары шектеледі. Көбісі содан қорқады. Нашақорлардың  ойынша, бәріне қоғам, қоршаған орта  кінәлі. Тек өздері емес. Жақсы өмірден есірткіге әуес болмағандарын айтады. Әке-шешесін, достарын кінәлайды,-дейді психолог Гүлназ Сұлтанова.

Екі  қабатты емдеу мекемесінің ішінде түрлі тағдыр бар. Басым бөлігі есірткіге ақша жетпегенде, енді бірі денсаулығы нашарлағанда  не болмаса туыстарының ықпалымен келеді. Ем іздеп, өз еркімен келетіндердің қатары аз. Тіпті туған-туыстарына керексіз болып қалатындар бар.  

- Осында жұмыс істегеніме 40 жыл болды. Бір оқиға әлі күнге дейін есімде. Егде жастағы ер адам реанимацияда 15 күн жатып, қайтыс болды. Әйелі мен қызы бар екенін, ажырасып кеткенін айтып отыратын. Бірақ емделіп жатқанда артынан бір адам іздеп келмеді. Темекіні әркімнен сұрап, тартып жүретін. Әкесі  қайтыс болғаннан кейін қызы келіп, қайтыс болғаны туралы анықтама алуға келді. Оның  “Әкемді қайтарыңдар” деген  сөзін әлі ұмытпадым. Әкесінің денесі  мәйітханада 5 күн жатты. Қызы мәйітхана шығынын төлеуге ақшасы жоқтығын айтты. Бірақ түрі жұпыны көрінбеді. Сөйтсек, әкесінің атында  үш бөлмелі пәтер бар екен... Ата-аналар балаларының үйден ақша ұрлап, есіл-дерті есірткі болатындығын айтып жылайды. Бір үйдің жалғыз баласы түсті. Ақша бермесе, әке-шешесін қорқытады екен. Ұрлыққа барады. Үйдің берекетін алады. Тіпті тоңазытқыштағы тамаққа дейін сатады екен. Бізге келгенде туыстары “Ең болмаса, 10 күн жатып шықса екен. Демалып қаламыз” дейді,-дейді дәрігер-нарколог. Маманның айтуынша, қазір жастардың арасында тұз, мефедрон секілді синтетикалық есірткілер ерекше сұранысқа ие. Ал ересектер көбіне тағам әзірлегенде қолданылатын көкнәрдан (мак) есірткі дайындап, қолданады. Интернет арқылы есірткі сататындардың да саудасы қызып тұр.

 Қазір Ақтөбе облысы бойынша  психикалық денсаулық орталығында  7819 адам есепте  тұр. Соның ішінде 1435-і - есірткіге тәуелді адамдар. Былтыр зиянды заттарға әуестігі үшін  кәмелеттік жасқа толмаған 2 бала бақылауға алыныпты. Оның біреуі-есірткіге құмар.

World population Review ұйымының 2024 жылғы мәліметінше, Қазақстан есірткі тұтыну бойынша 8-орында. Сарапшылардың бағалауы бойынша, есірткі қазақстандықтардан өмірін 3,7 жылға қысқартып отыр. 2025 жылғы дерек бойынша, есірткіге тәуелді 17 мың адам диспансерлік есепте тұр.

Зиянсыз және қауіпсіз есірткілер болмайды: кез келген есірткі улар санатына жатады және алғашқы минуттан бастап денені уландырады. Тіпті ең «қарапайым» есірткінің өлімге әкелетін дозасы бірнеше грамм ғана. Мысалы, кокаиннің өлімге әкелетін дозасы – бар болғаны 1,2–0,2 грамм. Ауыр және синтетикалық есірткілердің өлімге әкелетін дозасы жүздеген есе аз болады.Психоактивті заттарды қабылдайтын адамның орташа өмір сүру ұзақтығы – 25 жыл. Есірткіге тәуелді адамдардың 97%-ы 3-4 жыл ішінде өледі.

Үш жылға бас бостандығынан айырылған Гүлзира түзету мекемесінде күн санап өмір сүріп жүр. Темір тордың ар жағында өткен әр күн оған тек жазаның салмағын ғана емес, аналық сағыныштың, өкініш пен үміттің қатар жүретін ауыр жүгін сезіндіреді.

Айгерім ЖҰМАБАЕВА

2024 жылдың наурыз айы Гүлзираның өмірін екіге бөлді. Сол күні ол күтпеген айыппен қамауға алынып, кейін сот үкімімен үш жылға бас бостандығынан айырылды. Бір жарым жылын Атыраудағы түзету мекемесінде өткізген әйел кейін Ақтөбеге этаппен жеткізілді. Қазір бұл жердің тәртібіне, күн тәртібіне бейімделіп жүргеніне төрт айдан асқан. Жасы елуге таяп қалған Гүлзира – екі баланың анасы. Қамаудағы өмірдің қиындығы тек темір есік пен қатаң режимде емес, ең алдымен, балаларының тағдырлы сәттерінен тыс қалуында.

 – Үлкен ұлым 26 жаста. Қызым 22-де. Мен істі болып жүргенде қызым университетті бітіріп, диплом алды. Ана үшін бұдан асқан қасірет бар ма? Қасында болып, маңдайынан иіскеп, ақ тілегімді айта алмадым, – дейді ол дауысы дірілдеп. Гүлзира үшін бұл тек бір күн емес. Бұл – ана ретінде өзін кешіре алмау, уақытты кері қайтара алмау. Балаларының өмірінде тағы бір үлкен кезең – отбасын құру сәті де ананың көз алдында өтпеді.

 – Ұлым мен қызым темір торға түсерімнен бұрын сыңарларын тауып, отау құратындарын айтқан. Бірақ тағдыр басқа жолды таңдады. Былтыр қызымды туыстарым «жолын байламайық» деп, той жасап ұзатты. Қызым Шымкентке келін болды. Қазір Астанада жұмыс істеп, сол жақта тұрады. Мен мұнда отырған соң, жолдасым да тойға бара алмады. «Сені сұрайды, не деймін?» деп үйде қалған. Қызымның ең бақытты күнінде анасы да, әкесі де жанында болмады. Осы ой жанымды жегідей жейді, – дейді ол көз жасын тыя алмай.

Кәсіптен қылмысқа дейін

Сотқа дейін Гүлзира қоғамнан шет қалған адам емес еді. Керісінше, өз ісін дөңгелетіп отырған кәсіпкер болатын. Жеке оқу орталығын ашып, бірнеше репетитормен бірге жұмыс істеді. Балалардың білім алуына үлес қосып, табыс тапты. Алайда таныстары арқылы ірі кәсіпорындарға жұмысқа орналастыру туралы ұсыныс оның тағдырын күрт өзгертті.

 – Ірі компанияда істейтін таныстарым жолдасым мен баламды жұмысқа тұрғызды. Сол кезде «мен де көмектесе аламын» деген ой келді. Ақшаға жұмысқа тұрғызамын деп адамдар іздей бастадым. Адамдар сенді. Мен де сендім, – дейді ол. Осы сенім ақыры қылмыстық іске ұласты. Гүлзира бірнеше адамнан 600–650 мың теңге көлемінде ақша алған. Кейін 15 адам арыз жазып, жалпы шығын көлемі 9 миллион 200 мың теңгені құрады.

 – Мен екі ортада делдал болдым. Ақшаны қолма-қол алып, қолма-қол өткіздім. Ол кезде оның арты осындай жағдайға әкелетінін ойламадым, – дейді ол.

Сот барысында Гүлзира істі жалғыз өзі жасағанын мойнына алған. Айтуынша, бұл жазасын жеңілдету үшін жасалған қадам. Алайда іс материалдарында бірнеше адамның қатысы бары анықталған. Қолма-қол берілген қаражатқа қатысты нақты дәлелдің болмауы үкімге әсер етпеген.

Амнистияға да іліге алмапты.

 – Жас ерекшелігіме және кәмелетке толмаған баламның жоқтығына байланысты жазамнан небәрі бес ай ғана қысқартылды. Соның өзіне шүкір деймін. Егер бәрі жоспар бойынша болса, 2026 жылдың тамыз айында бостандыққа шығамын. Қазір күн санап жүрмін, – дейді ол.

Темір тордың ішіндегі тіршілік

Қазір Гүлзира түзету мекемесіндегі ЖБИ зауытында еден жуушы болып еңбек етеді. Таңғы сегізден кешкі беске дейін жұмыс істейді. Ай сайын алатын еңбекақысы – 85 мың теңге. Оның 50 пайызы сот үкіміне сәйкес жәбірленушілердің азаматтық талап-арызын өтеуге бағытталады. Түзету мекемесіндегі күн тәртібі қатаң. Таңғы сағат 6:00-де тұру, 7:30-да міндетті тексеру. Әр қадам есептеулі, әр минут бақылауда. Мұнда тағдырлары әртүрлі әйелдер бар. Бірі – ұрлық үшін, бірі – абайсызда адам өліміне себеп болған, енді бірі – ұйымдасқан қылмыстық топқа қатысы бар істермен сотталған. Әрқайсысының арқалаған жүгі бөлек.

Өкініш пен кешірім

 – Мен бұл ісіме қатты өкінемін. Кейде өзіме өзім сыймай кетемін, – дейді Гүлзира.

 Оның айтуынша, бәрі аңғалдықтан, адамдарға шектен тыс сенуден басталған. «Ақша сұраған таныстарға да, жұмысқа орналастырамын дегендерге де сеніп қалдым» дейді ол. Алғашында отбасы бұл жағдайды ауыр қабылдаған. Жолдасы мен балалары ренжіген, «неге бұлай істедің?» деп өкпелеген. Бірақ уақыт өте келе олар анасы мен жарын жалғыз қалдырмады.

 – Қазір мені қолдап отыр. Келіп тұрады, хабарласады. Солардың үміті мені тірі ұстап отыр, – дейді ол.

 Ең ауыр сезім – ата-анасының алдындағы ұят. Жетпістен асқан қарттардың көз жасын ойлау оған ең ауыр жазадай.

 – Үйдің үлкенімін. Өзімнен кейінгі бауырларыма да ыңғайсыз. Ұлды ұяға, қызды қияға қондырып, немере сүйетін жаста темір тордың ар жағында отырғанымды қарашы, – дейді ол күрсініп. Темір тордың ар жағындағы әр күн Гүлзираға өмірдің бағасын, сенімнің салмағын, жауапкершіліктің маңызын қайта ұқтырған. Ол үмітін үзгісі келмейді. Бостандыққа шығып, отбасының қасына оралып, өткен қателіктен сабақ алып, өмірді жаңадан бастау – оның бүгінгі ең үлкен арманы.

Сотталушы ҚР Қылмыстық кодексінің 190-бабы 3-бөлігінің 4-тармағы бойынша үш жылға бас бостандығынан айырылған. Үкімге сәйкес, азаматтық талап-арыз ай сайынғы жалақысының 50 пайызы есебінен өтелуде.

Бүгінде әлем бойынша түрмелерде 733 мыңға жуық әйел жазасын өтеп жатыр. The Guardian басылымы зерттеу деректеріне сүйене отырып хабарлағандай, 2000 жылдан бергі 25 жыл ішінде қамауда отырған әйелдер саны 57 пайызға артқан. Бұл көрсеткіш ер адамдар арасындағы өсімнен әлдеқайда жоғары: ерлер арасында түрме контингенті осы кезеңде 22 пайызға ғана көбейген. Сарапшылар мұндай алаңдатарлық статистиканың негізгі себептері ретінде кедейшілік, кемсітуші заңнамалар мен тұрмыстық және әлеуметтік зорлық-зомбылықты атап көрсетеді.

Өткен жылғы деректерге сәйкес, Қазақстандағы қылмыстық-атқару жүйесінде 6 399 әйел есепте тұр. Оның ішінде 2 692 әйел жазасын бас бостандығынан айыру орындарында өтеп жатса, 3 707 әйел пробациялық бақылауда тұр.

Қала іргесіндегі Құрайлы ауылы маңында үш автокөлік соқтығысты. Салдарынан 4 адам қаза тауып, 2 адам зардап шекті.

Назгүл ӘБЕТОВА

kerekinfoaktobe@gmail.com

Жантүршігерлік жол апаты  “Ақтөбе – Орынбор”  автожолында болған. Жергілікті полицияның хабарлауынша, “Honda Odyssey” көлігін тізгіндеген жүргізуші Ақтөбе қаласынан Мартөк ауылына қарай бара жатқан. Сол кезде қарсы жолаққа шығып, қарсы бағытта келе жатқан “Hyundai Solaris”  автокөлігімен соқтығысқан. Соққыдан “Honda Odyssey” бағытын өзгертіп, қарсы бағытта келе жатқан ВАЗ-2110 автокөлігімен соқтығысқан. Жол апатынан “ВАЗ-2110”  автокөлігінің жүргізушісі мен үш жолаушысы қаза тапты. Екі адам зардап шегіп, ауруханаға жеткізілді.  “Honda Odyssey” автокөлігінің жүргізушісі уақытша ұстау изоляторына қамалды. Қазір сотқа дейінгі тергеп-тексеру амалдары басталды.