Экологияға төнген қауіп
Ақтөбеде мыс зауытын салу жобасы қоғамдық тыңдауға шығарылады. Қала аумағында инвесторлардың, соның ішінде Қытайдан келген қаржының есебінен алып зауыт салуды жоспарлап отырған компания қоғамдық тыңдаудан екі рет өтуі керек.
Ренат ТАИПОВ
aktobetimes@list.ru
«Phoenix Industrial Group» компаниясы Ақтөбе қаласында алып мыс зауытын салуды жоспарлап, жобаны қоғамдық тыңдаулардан өткізбеуге тырысқан. Мәселен, «Жоспарланып отырған қызмет туралы мәлімдемеде» зауыт құрылысы тек скрининг рәсімінен өтуге жатады, ал компанияға қоршаған ортаға әсерді бағалау (ҚОӘБ) жүргізудің қажеті жоқ деп көрсетілген. Экология департаментінің түсіндіруінше, егер тек скрининг рәсімі жүргізілсе, онда қоғамдық тыңдаулар тағайындалмайды. Ал компанияға қоршаған ортаға әсерді бағалау (ҚОӘБ) жүргізу міндеттелсе, қоғамдық тыңдаулар екі рет өткізіледі: біріншісі — қоршаған ортаға әсерді бағалау барысында, екіншісі — жобаны іске асыруға рұқсат алу алдында. Еске сала кетейік, 25 мамырда Ақтөбе әуежайының маңында мыс зауытының құрылысы басталды. Зауыттың іргетасына алғашқы тас та қаланды. Кәсіпорын құрамында мыс бар қалдықтарды, қарапайым тілмен айтқанда, Қазақстанның түкпір-түкпірінен Ақтөбеге жеткізілетін түсті металл сынықтарын қайта өңдеуді жоспарлап отыр. Зауыт жылына 100 мың тонна мыс кабелі мен мыс катанкасын өндіретін болады. Кәсіпорынды пайдалану мерзімі 100 жылға — 2127 жылға дейін есептелген. Зауыт бір жыл жұмыс істегенде кемінде 6 500 тонна зиянды қалдық пен шығарындылар түзеді. Қалада қазірдің өзінде Ақтөбе ферроқорытпа зауыты (АФЗ) мен Ақтөбе хром қосындылары зауыты (АХҚЗ), сондай-ақ қоршаған ортаға зиян келтіретін жүздеген басқа кәсіпорын жұмыс істеп тұрғанын ескерсек, мыс зауыты іске қосылғаннан кейін Ақтөбе тұрғындары үшін экологиялық жағдай одан әрі нашарлай түседі деген алаңдаушылық бар. Бірінші кезең — жоспарланып отырған қызметтің қоршаған ортаға әсерін скринингтен өткізу рәсімінен — зауыт салу жобасы өтіп қойды. 10 тамызда Экология департаменті тиісті қорытынды шығарды. Қоғамдық тыңдауларды өткізудің нақты күндері әзірге, әрине, белгіленген жоқ. Себебі «Phoenix Industrial Group» ЖШС қажетті құжаттарды, соның ішінде ҚОӘБ жобасын әлі ұсынған жоқ.
Ақтөбеде мыс зауытының жобасына мемлекеттік органдардан өте көп ескерту түсті. 7 тамызда қауіпті кәсіпорын құрылысы жобасына қатысты мемлекеттік органдар мен қоғам тарапынан ескертулер мен ұсыныстар беру мерзімі аяқталды. Сол күні Экология департаментінде барлық ескертулер қамтылған хаттамалық кесте жасалды. Өкінішке қарай, құжатта көрсетілгендей, қоғам тарапынан ешқандай өтініш түспеген. Ал мемлекеттік органдар өз жұмыстарын атқарды. Қуантатыны — облыс әкімінің аппараты да өз ескертулерін енгізген.
Ренат ТАИПОВ
«АТ» редакциясы мұндай хаттамаларды үнемі зерделеп отырады. Олардың басым бөлігінде әкімдіктердің аппараттары жобаға қатысты ешқандай ескертулері жоқ екенін көрсетеді. Алайда мыс зауытын салу жоспарына қатысты жағдай басқаша болды. Облыс әкімдігі қоршаған ортаға әсер ету мәселелерін мұқият пысықтауды талап етіп, қалдықтарды жинау және сақтау кезінде санитариялық нормаларды басшылыққа алуға шақырды. Сонымен қатар, әкімдік аппараты зауыттың құрылысы мен пайдаланылуы аймағында қалатын жасыл желектерді қорғау мәселесіне де назар аударды. Еске сала кетейік, «Phoenix Industrial Group» ЖШС қытайлық инвесторлардың 100 миллион доллар инвестициясы есебінен салуды жоспарлап отырған мыс зауыты Ақтөбе үшін аса ауыр экологиялық салдарға әкелуі мүмкін. Зауыт жыл сайын шамамен 6 500 тонна зиянды қалдық пен шығарындылар түзеді. Бұл ретте кәсіпорынды пайдалану мерзімі 100 жылға есептелген. Өз ескертуін Жайық-Каспий бассейндік инспекциясы да енгізді. Атап айтқанда, «Phoenix Industrial Group» ЖШС талқылауға ұсынылған құжаттарда зауыт орналасатын аумақта су қорғау аймақтары мен белдеулері жоқ екенін мәлімдеген. Яғни, бұл мәселе бойынша алаңдауға негіз жоқ деген ұстаным білдірген. Алайда инспекция компанияға кәсіпорынды пайдалану жерасты суларына «теріс әсер етуі» мүмкін екенін ескертеді. Осыған байланысты компанияға жерасты суларын қорғау және олардың жағдайына мониторинг жүргізу жөніндегі шараларды жан-жақты пысықтау ұсынылды. Өз ескертулерін Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті, Жер қатынастары басқармасы, Табиғи ресурстар басқармасы, сондай-ақ, әрине, Экология департаменті де енгізді.
Скрининг нәтижелері
10 тамызда Экология департаменті «Phoenix Industrial Group» ЖШС зерделеуге ұсынған құжатқа қатысты қорытынды жасады. Компания экологтар тарапынан көптеген ескерту алды. Департаменттің негізгі қорытындысы: мыс зауытының жобасы міндетті түрде қоршаған ортаға әсерді бағалаудан (ҚОӘБ) өтуі тиіс. Демек, компания бірнеше қоғамдық тыңдау өткізуге міндетті. Сонымен қатар, Экология департаменті компаниядан «қалдықтардың барлық түрінің түзілу көлемін көрсетуін, сондай-ақ оларды пайдаланудың балама тәсілдерін қарастыруды» талап етті. Экологтардың атап өтуінше, компания ұсынған мәлімдемеде қайталама мыс шикізатын балқыту кезінде тікелей түзілетін қалдықтар туралы ақпарат жоқ. Атап айтқанда, әңгіме металлургиялық шлактар туралы болып отыр. Сонымен қатар, Экология департаменті «жобалау кезеңінде шығарындылар көзі болып табылатын балқыту, сұрыптау, ұсақтау және басқа да технологиялық агрегаттардан шығатын газдарды сорып алу, ұстау және тазартудың кешенді жүйелерін қарастыруды» талап етеді. Экологтар зауыт құрылысын бастамас бұрын «ең жақын елді мекенге қатысты жел раушанын» ескеру қажет екенін орынды атап отыр. Еске сала кетейік, зауытты әуежайдың ар жағында орналасқан, жақында құрылған Арнайы экономикалық аймақтың аумағында салу жоспарланып отыр. Дәл осы бағыттан Ақтөбеге ең күшті әрі ұзаққа созылатын желдер соғады. Яғни, егер зауыт бәрібір салынатын болса, 100 жыл бойы оның шығарындылары бүкіл Ақтөбе қаласына таралуы мүмкін. Оның құрамында қорғасын, мышьяк, хром, күкірт және олардың қосылыстары сияқты зиянды әрі аса қауіпті заттар болуы ықтимал. Сонымен қатар, жел мыс шаңы мен басқа да қауіпті шаң-тозаңды қалаға қарай ұшыруы мүмкін. Ал мыс балқытатын пештер орнатылатын зауыттан шығатын түтін мен күйе де қалаға таралуы ықтимал.
Ақтөбеде мыс зауытын салуға қарсы жүздеген қала тұрғыны қарсылық білдіруде. «АТ» оқырмандары әлеуметтік желілерде жарияланған мақалалардың астына көптеген наразылық пікірлерін қалдырды. Ақтөбеліктер зауыт құрылысына жол бермеуді талап етіп, Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың атына петиция жазуға дайындалып жатыр.
aleksa_hskqv:
- Біз, Ақтөбе тұрғындары, қоршаған ортаның ластануына қарсымыз! Мыс зауытының салынуына қарсымыз! Бізге өмір сүруге мүмкіндік беріңіздер!
smartgo_kz:
– Ақтөбеде тағы бір экологиялық апатқа жол беруге болмайды.
sergeiivanovich478:
– Өз елдерінде, Қытайда салсын! Құрылысқа жол жоқ!
laslo220688:
- Адамдар, e-Otinish арқылы өз қарсылықтарыңызды жазыңыздар! Қарсылық өтініштерін барынша көп жолдау керек. Сайтқа мүмкіндігінше көп қол жинау қажет.
l.stovbunmail.ru:
– Бұл ақылсыздықты тоқтату керек! Қаланың ішінде қандай зауыт салмақ? Неге Ақтөбе тұрғындарының пікірі ескерілмейді?
niyazovaliza04:
– Шешім қабылдайтындардың балалары мен немерелері жоқ па? Олар балалары мен немерелерінің көзіне қалай қарайды? Қаламыз үшін ұят әрі өкінішті. Біз зауыт құрылысына қарсымыз!
stroikontora:
– Сіздерге жер жетпей жатыр ма? Қаладан алысырақ жерге салуға болмай ма еді? Жел раушаны мен санитариялық-қорғау аймағы ескерілді ме? Бір күні бұл істің зардабы өздеріңізге де тиеді. Бізге жаудың қажеті жоқ, өзімізді өзіміз құртамыз.
9153_marina:
– Сұмдық! Неге барлық зиянды өндіріс орындарын Ақтөбеде салғысы келеді? Біз мұнда өзгешеміз бе, бізге тәжірибе жасауға бола ма? Балаларымызды аяймын, олардың болашағы не болмақ?!
muratkinbayev_aqtobe:
– Петиция жазыңыздар, біз бүкіл қала болып қол қоямыз!
umit_repetitor:
- Халықты жоюға кімнің деңгейінде қол қойылды?! Онкологиялық орталықтарды бірден бірнешеуін қатар ашыңыздар. Біз мұндай аурулар бойынша нешінші орындамыз? Бұл шешімді кім қабылдап, кім қол қойды? Болашақ ұрпақ, елдің келешегі туралы ойладыңыздар ма?
k.nzrv:
– Меніңше, Президент Тоқаев мырзаға ұжымдық хат жазу керек. Сонда ол жағдайдың мән-жайын түсінеді деп ойлаймын. Меніңше, олар зауытты алысырақ орналастырса, жұмысшыларды тасымалдау қымбатқа түсетіндіктен, қаражат үнемдегісі келеді. Бірақ бұл зауытты әуежайдың дәл артына салуға еш негіз бола алмайды. Қала қонақтары нені көреді? Зауыттан шыққан түтін мен күйені, жағымсыз иісті және айналаның бүлінген табиғатын көреді. Біз ел мен қаланың инфрақұрылымының дамуына қарсы емеспіз. Біз осы зауыттың қолы жететін барлық тіршілік иесін жойып жіберуіне қарсымыз.
Белгілі қазақстандық ғалым Ақтөбеде мыс зауытын салу тәуекелдері туралы пікір білдірді. Батыс Қазақстан медицина университетінің профессоры, өндірістік токсикология саласының маманы Арстан Мамырбаев мыс зауытын салу жоспарларымен танысып, «АТ» оқырмандарына сараптамалық пікірін ұсынды.
«Экологиялық тұрғыдан алғанда, бұл жоба экологиялық тәуекелі ортадан жоғары санатқа жататын ықтимал қауіпті өнеркәсіптік нысан болып табылады. Бұл, ең алдымен, атмосфераға ластаушы заттардың шығарылуына және қалдықтардың едәуір көлемде түзілуіне байланысты. Халық денсаулығын қорғау тұрғысынан негізгі ықтимал қауіп факторы — атмосфералық шығарындылар, әсіресе азот оксидтері, қалқыма бөлшектер және мыс қосылыстары», — деп түсіндіреді Арстан Мамырбаев. Профессор құжаттарда көптеген маңызды мәселелердің жеткілікті деңгейде ашылмағанын да атап өтті. «АТ» оның бірнеше ескертуін келтіреді:
- Ластаушы заттардың атмосфераның жерге жақын қабатында таралуына қатысты есептеулер ұсынылмаған;
- Халық үшін канцерогендік және канцерогендік емес тәуекелдерге бағалау жүргізілмеген;
- Газ тазарту жабдықтарының сипаттамалары (түрі, ұстау тиімділігі, қалдық концентрациялар) көрсетілмеген;
- Өндірістік экологиялық мониторинг бағдарламасы ұсынылмаған;
- Апаттық шығарындылардың тәуекелі мен олардың салдарына баға берілмеген;
- Жұмыс аймағының ауасында және санитариялық-қорғау аймағының шекарасында ауыр металдардың (мыс, қорғасын, никель, хром) мөлшерін мониторингтеу шаралары сипатталмаған.
Бұл кәсіпорындағы технологиялық үдерістің 2023 жылғы 27 желтоқсандағы №1199 ҚР Үкіметі қаулысымен бекітілген «Мыс және бағалы металдар — алтын өндіру» ең үздік қолжетімді техникалар анықтамалығындағы талаптармен салыстырылмауы және осы тұрғыдан қарастырылмауы — жеткілікті деңгейде күрделі мәселе. Аталған анықтамалық Экологиялық кодекстің қағидаттарын енгізу, зиянды шығарындыларды азайту және өнеркәсіптік кәсіпорындардың экологиялық таза технологияларға көшуі мақсатында әзірленген», — деп түсіндіреді Арстан Мамырбаев. Бұған дейін «АТ» газеті. «Табандылық және іс-әрекет бірлігі» қорының директоры Александр Мандрыкиннің пікірін жариялаған болатын. Ол мыс зауыты жобасының жүзеге асырылуын Ақтөбені өлтірумен тең деп санайды.
