Ақтөбеде Қытай инвесторларының қаржысына қоқыс өртеу зауыты салынуы мүмкін
Қазақстанда инвесторлардың қаржысына бірнеше қоқыс өртеу зауытын салуға бағытталған жаңа ауқымды бағдарлама іске қосылды. Астана, Алматы және Шымкент қалаларында кәсіпорындар салу жұмыстары басталып кетті. Үкімет Ақтөбе, Атырау, Қарағанды және Павлодар қалаларында осындай жобаларды іске қосу туралы келісімдерге қол қоюға дайындалып жатыр.
Ренат ТАИПОВ
19 тамызда Премьер-Министрдің баспасөз қызметі Олжас Бектеновтің Қытайдың «Hunan Junxin Environmental Protection Co» компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы Дай Даогомен кездескенін хабарлады. Аталған компания Алматыда қоқыс өртеу зауытын салуға 145 миллиард теңгеден астам инвестиция салмақ.
Кездесу қорытындысы бойынша Бектенов Экология министрлігі мен басқа да мемлекеттік органдарға екі міндет жүктеді.
Біріншісі – Қытай компаниясымен одан әрі ынтымақтастықтың барлық аспектілерін «шұғыл түрде» зерделеу.
Екіншісі – «бір ай ішінде» бірнеше ірі қалада қалдықтарды кәдеге жарату зауыттарын салу жөніндегі келісімдерді қол қоюға дайындау.
Премьер-Министрдің баспасөз қызметі сөз болып отырған қалалардың Ақтөбе, Атырау, Қарағанды және Павлодар екенін нақтылады.
Хабарламаға қарағанда, аталған қалаларда салынуы жоспарланып отырған зауыттарда қалдықтарды жай ғана өртеп қоймай, сонымен қатар одан электр энергиясын өндіру көзделген.Бұл үдеріс waste-to-energy (қалдықтан энергия өндіру) технологиясына сәйкес келеді. Аталған технологияны Қазақстанда 2020–2021 жылдары, яғни Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың өзі Қанды қаңтар оқиғаларын мемлекеттік төңкеріс жасау әрекеті деп атағанға дейін, белсенді түрде енгізуге талпыныстар жасалған болатын.
Бұрынғы жоба
Еске сала кетейік, 2021 жылы Қазақстанда Астана, Алматы, Ақтөбе, Өскемен, Қарағанды және Шымкент қалаларында алты қоқыс өртеу зауытын салу жоспарланған болатын. Барлық зауытта waste-to-energy технологиясын, яғни «қалдықтарды энергетикалық кәдеге жарату» технологиясын қолдану көзделді. Зауыттарды салуға 293 млрд теңге инвестиция салу жоспарланған.2021 жылғы сәуірде алты зауыттың құрылысын жүзеге асыруға жауапты компанияны анықтау жөніндегі конкурстың жеңімпазы Астана қаласында (ол кезде Нұр-Сұлтан) тіркелген «Waste2Energy» ЖШС болды. Республикалық бұқаралық ақпарат құралдары бұл компанияны сол кезде Экологиялық ұйымдар қауымдастығы президиумының төрағасы болған Әлия Назарбаевамен байланыстырған.
Ақтөбеге қатысты бұрынғы жоспарлар
Ақтөбеде «Waste2Energy» ЖШС-нің қоқыс өртеу зауытын өнеркәсіп аймағында тұрғын үйлерден 3 шақырым қашықтықта аумағы 10,2 гектар болатын жер учаскесіне салу жоспарланған еді.Құрылыс жұмыстарын 2022 жылғы 1 шілдеде бастау, ал зауытты 2024 жылғы маусымда пайдалануға беру көзделген.Зауыттың қатты тұрмыстық қалдықтарды өртеу бойынша жобалық қуаты жылына 144 мың тонна болуы тиіс еді.Белгілі себептерге байланысты бұл жоспарды жүзеге асыру мүмкін болмады.
180 млрд теңгені жымқыруға әрекет жасалған
2022 жылғы ақпанда Әлия Назарбаева Экологиялық ұйымдар қауымдастығы президиумының төрағасы қызметінен кетті. Ал 2022 жылғы сәуірде Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет Экология министрлігінің қызметкерлері «ӨКМ Операторы» ЖШС басшылығымен бірлесіп, кәдеге жарату алымдары ретінде жиналған 180 млрд теңгені жымқыруды жоспарлағанын хабарлады.Қаскөйлер бұл қаражатты алты қоқыс өртеу зауытын салу үшін жеке компанияға аудармақ болған. Пресс-релизде компанияның атауы көрсетілмеген.Сондай-ақ Антикор зауыттарда өндірілетін электр энергиясын «15 жыл бойы негізсіз көтерілген тарифпен мемлекет сатып алуы тиіс болғанын» хабарлады. Бұл компанияға миллиардтаған теңге көлемінде пайда табуға мүмкіндік берер еді.
Зауыттар салу жоспарынан бас тартылған жоқ
2022 жылғы сәуірде Қазақстан билігінің алты қоқыс өртеу зауытын салу жобасынан бас тартқаны туралы ақпарат тарады.Ал 2023 жылы Экология министрлігінің Қалдықтарды басқару саласындағы мемлекеттік саясат департаментінің директоры Мансұр Ошурбаев жоспарланған зауыттардың салынбайтынын ресми түрде мәлімдеді. Алайда Қазақстанда waste-to-energy, яғни қалдықтардан энергия өндіру қағидаты бойынша жұмыс істейтін зауыттар салу идеясынан түбегейлі бас тартылмайтынын айтты.
Уақыт бір орында тұрмайды, Еуропа елдері дамып жатыр. Сондықтан олардың тәжірибесін кейбір тұстарда, жекелеген тетіктерін біздің елімізде де қолданғысы келеді. Жақында басқа технология ұсынған әлеуетті инвесторлар келді, қазір біз оны да қарастырып жатырмыз. Яғни, мүлдем зауыт салмаймыз деп айта алмаймын. Бірақ пилоттық жоба үшін бір өңір таңдалуы немесе әртүрлі өңірлерде шартты түрде үш түрлі тетік іске асырылуы мүмкін. Олардың қайсысы тиімді нәтиже көрсетсе, сол тәсілді елімізде әрі қарай дамытатын боламыз,-деді Ошурбаев.
Алғашқы үш жоба
Қазақстанда тұрмыстық қалдықтарды кәдеге жарату мәселесі іс жүзінде шешілмей келді. Мыңдаған тонна қоқыс жерге көміліп, орасан зор аумақтардың қоқыс полигондарына айналуына себеп болды. Тек 2025 жылы республика билігі бірнеше қытайлық компаниямен келісімдер (инвестициялық келісімдер) жасады. Астана, Алматы және Шымкент қалаларында қоқыс жағатын зауыттар салу жобалары қолға алынды. Зауыттардың жалпы құны 293 млрд теңгеден асады (алдыңғы жоба аясында осы қаражатқа 6 зауыт салу жоспарланған болатын).
-Үш кәсіпорынның жиынтық қуаты тәулігіне 4,5 мың тонна қалдықты құрап, 134 МВт электр энергиясын өндіруге және 300-ден астам тұрақты жұмыс орнын ашуға мүмкіндік береді, – деп хабарлайды Премьер-Министрдің баспасөз қызметі.
Астана жобасы. Елордадағы қоқыс жағатын зауыт ТОО «East Hope» компаниясымен бірлесіп салынады. Кәсіпорын жылына 550 мың тонна коммуналдық қалдықты кәдеге жаратады (тәулігіне 1500 тонна) және 50 МВт электр энергиясын өндіреді. Жобаның жалпы инвестиция көлемі – 94,4 млрд теңге.
Алматы жобасы. Алматыда қоқыс жағатын зауыттың құрылысы жақын арада басталуы тиіс. Жобаны бұған дейін аталған ТОО «Hunan Junxin Environmental Protection Co» компаниясы жүзеге асырады.
Премьер-Министрмен кездесуде компанияның директорлар кеңесінің төрағасы Дай Даого зауыттың жылына 730 мың тонна қалдықты кәдеге жаратуға есептелгенін мәлімдеді (тәулігіне 2000 тонна). Бұл ретте кәсіпорын 60 МВт-қа дейін электр энергиясын өндіре алады.
-Кәсіпорын көмірқышқыл газының шығарындыларын жылына шамамен 200 мың тоннаға азайтып, жыл сайын полигондардағы шамамен 800 мың текше метр аумақты үнемдеуге мүмкіндік береді. Құрылыс кезеңінде кемінде 700 жұмыс орнын, ал кәсіпорын іске қосылғаннан кейін 120 тұрақты жұмыс орнын ашу көзделіп отыр, – делінген Үкімет басшысының баспасөз қызметінің хабарламасында. Жобаға салынатын инвестиция көлемі – 145,5 млрд теңге.
Шымкент жобасы. Зауыт ТОО «Shaanxi Construction Engineering Kazakhstan Co» компаниясының қатысуымен салынып жатыр. Кәсіпорынның қуаты жылына 360 мың тонна коммуналдық қалдықты құрауы тиіс (тәулігіне 1000 тонна). Сонымен қатар зауыт 24 МВт электр энергиясын өндіреді. Инвесторлар жобаны іске асыруға 54 млрд теңге қаржы бөледі.
Кімдер салады?
Премьер-министрдің баспасөз қызметінің хабарламаларынан белгілі болғандай, аталған үш компания тек инвесторлар болып табылады. Ал зауыттарды тікелей салуға, яғни технологиялық шешімдерді әзірлеу мен құрылыс жұмыстарына Қытайдың тағы бір компаниясы – «China Tianying Inc.» жауап береді. Премьер-министр Олжас Бектенов осы компанияның президенті Цао Дэбяомен 16 шілдеде кездесті.
Кездесу барысында Цао Дэбяо компания қолданатын технологиялық шешімдердің Еуропаның озық экологиялық стандарттарына сәйкес келетінін мәлімдеді.
«Компания өндірістің толық циклін жүзеге асырады: техникалық шешімдерді әзірлеу және жабдықтарды өндіруден бастап, құрылыс жүргізу, нысанды пайдалануға беру және одан әрі сервистік қызмет көрсетуге дейін», – деп түсіндірді Цао Дэбяо.
Премьер-министрдің баспасөз қызметінің мәліметінше, «China Tianying Inc.» компаниясы қалдықтарды кәдеге жарату саласында 20 жылдан астам уақыт бойы жұмыс істеп келеді. Компанияның қызмет ету географиясы Сингапур, Мальдив аралдары және Францияны қоса алғанда, 30-дан астам елді қамтиды.
Ақтөбеде қоқыс жағатын зауыт салу жөнінде түпкілікті шешім әлі қабылданған жоқ.
Үкіметтің жоспарында мұндай кәсіпорындарды Қазақстанның ірі қалаларында ғана емес, сонымен қатар қуаты шағын, тәулігіне 250–500 тонна қалдықты өңдеуге арналған зауыттарды да салу көзделген.
