Ақтөбенің солтүстік бөлігін қауіпті қалдықтарды өртеп жоятын аймаққа айналдыру жоспарлануда

 Өнеркәсіптік аймақта зиянды қалдықтарды кәдеге жаратуға арналған үш жаңа кәсіпорын салу көзделіп отыр. Компаниялардың бірі тұрғын үйлерден небәрі 1,5 шақырым қашықтықта жыл сайын 500 тонна медициналық қалдықты өртеп жоюды жоспарлап отыр.

Ренат ТАИПОВ

aktobetimes@list.ru

   Ақтөбенің солтүстік бөлігінде орналасқан өнеркәсіптік аймақ — бүкіл қаланы улайтын зиянды шығарындылардың негізгі көздерінің бірі. Мұнда қоршаған ортаға зиян келтіретін көптеген өндіріс орындары, Ақтөбе ферроқорытпа зауыты (АФЗ) мен Ақтөбе хром қосындылары зауытының (АХҚЗ) тұндырғыштары, сондай-ақ барданың қалдық қорлары шоғырланған. Оған қоса маңайда қоқыс полигоны орналасқан.

     Өкінішке қарай, билік тарапынан бұл аумақты зиянды өндіріс орындары мен ластану көздерінен арылтуға бағытталған ешқандай шара қабылданып жатқан жоқ. Керісінше, жақын арада өнеркәсіптік аймақта зиянды қалдықтарды кәдеге жаратуға, негізінен оларды өртеуге арналған тұтас кешен салу жоспарлануда. Кемінде үш кәсіпорын қауіпті заттарды өңдейтін базаларын осы аумақта салу ниеті бар екенін мәлімдеген.

    7 қыркүйекте ақтөбелік «PCM Group» ЖШС қалдықтарды кәдеге жарату көлемін ұлғайту жоспары туралы хабарлады. Құжаттарға қарағанда, компанияның Өнеркәсіптік аймақтың №216 учаскесінде салынған базасы бар. Бұл аумақ (картаны қараңыз) тұрғын үйлерден небәрі 1,6 шақырым қашықтықта орналасқан. Компания жақын арада қалдықтарды өңдеу көлемін арттыруды жоспарлап отыр. Демек, атмосфераға бөлінетін зиянды заттардың көлемі де, қалдықтарды кәдеге жарату нәтижесінде қалатын қалдықтардың мөлшері де ұлғаяды.

    Компания «Жоспарланып отырған қызмет туралы өтініште» жаңа жабдықтарды орнату ескерілген жағдайда кәсіпорынның өндірістік қуаты жылына 3 848 тоннаға жететінін көрсеткен. «PCM Group» ЖШС базасының орналасқан жері

                                                                  Қандай қалдықтар өңделеді?

   «PCM Group» ЖШС жыл сайын 300 тонна медициналық қалдықты, оның ішінде қауіптілік класына жататын қалдықтарды өртеп жоюды жоспарлап отыр.Бұдан бөлек компания 240 тонна қауіпті медициналық қалдықты ұсақтап, зарарсыздандыруды көздейді. Одан кейін қалған қалдықтар полигонға көміледі немесе қайтадан термиялық өңдеуден өткізіледі.

           Тұрғын үйлерге жақын орналасқан өндірістік базада тағы қандай қалдықтарды кәдеге жарату жоспарланып отыр?

• Тамақ қалдықтары – жылына 195 тонна
• Қағаз қалдықтары – 210 тонна
• Биологиялық органикалық қалдықтар – 120 тонна
• Теміржол шпалдары мен ағаш қалдықтары – 255 тонна
• Қолданылған фритюр майы – 113 тонна
• Тұрмыстық химия қалдықтары – 235 тонна
• Тәркіленген және жарамдылық мерзімі өткен өнімдер (биологиялық белсенді қоспалар, азық-түлік өнімдері, тұрмыстық химия құралдары, темекі және алкоголь өнімдері және т.б.) – 235 тонна
• Пластик пен пенопласт қалдықтары – 150 тонна
• Тоқыма және мата қалдықтары – 260 тонна
• Резеңке-техникалық бұйымдардың қалдықтары – 210 тонна
• Ластанған ыдыстар мен қаптама қалдықтары – 125 тонна
• Құрамында асбест бар қалдықтар – 200 тонна
• Минералды мақта мен шыныталшық қалдықтары – 150 тонна
• Пластик құбырлар мен қаптама қалдықтары – 300 тонна
• Автокөлік шиналары – 100 тонна                                  

           Атмосфераға таралатын шығарындылар және өңдеуден кейінгі қалдықтар

       Кәсіпорыннан атмосфераға шығарылатын зиянды заттардың жылдық көлемі 38,5 тоннаға жетеді. Оның ішінде 3 тонна азот диоксиді, 1,5 тонна күкірт диоксиді, сондай-ақ шаң, күйе, құрамында асбест бар қалқыма бөлшектер, сынап, фторидтер, метан және меркаптандар бар.

    Өңдеудің барлық түрінен кейін пайда болатын кәсіпорынның өз қалдықтарының көлемі де айтарлықтай — жылына 427 тонна. Оның басым бөлігін, яғни 176 тоннасын күл құрайды. Компания өз құжаттарында «өндірістік базаның», ал шын мәнінде қалдықтарды өңдейтін тұтас зауыттың пайдалану мерзімін көрсетпеген.

                                                                 Терезенің түбіндегі  үш зауыт

        «PCM Group» ЖШС-нен бөлек Өнеркәсіп аймағының аумағында тағы екі кәсіпорын қалдықтарды өңдеп, өртеуді жоспарлап отыр. Алматыдағы «Аклер Групп» компаниясы жылына 900 тоннаға жуық қауіпті қалдықты өңдеуді көздесе, «Самрук XXI» ЖШС жылына 14 500 тонна мұнай қалдығын қайта өңдеумен айналыспақ.

       Бұдан бөлек Үкіметтің жоспарына сәйкес, жақын арада Ақтөбеде ірі қоқыс өңдеу зауытының құрылысы басталуы тиіс. Жобаға Қытай корпорациялары қаржы салмақ. Осындай зауыттардың құрылысы қазірдің өзінде Астана, Алматы және Шымкент қалаларында жүріп жатыр. Ал Ақтөбе, Атырау, Қарағанды және Павлодар қалаларына арналған жобалар әзірге әзірлену сатысында екенін Үкімет өкілдері мәлімдеді.

        Еске сала кетейік, 2021 жылы билік қоқыс жағатын зауыттар салу бойынша дәл осындай ауқымды науқанды қолға алуға тырысқан болатын. Сол кезде Ақтөбеде де ірі қоқыс жағу зауытын тұрғын аудандардан небәрі 3 шақырым қашықтықта, Өнеркәсіп аймағының аумағында орналастыру жоспарланған еді.

                                                                          Белгісіз әсер

      Өкінішке қарай, Өнеркәсіп аймағында салу жоспарланып отырған әрбір кәсіпорынның қоршаған ортаға келтіретін зияны экологтар мен облыстық әкімдіктің тиісті басқармалары тарапынан жеке-жеке қарастырылады. Ал Ақтөбедегі тұрғын аудандарға жақын жерде осындай қауіпті нысандардың орналасуынан туындайтын жиынтық (кумулятивтік) әсерге мүлде баға берілмейді.

  «Шешім мен бірлескен іс-қимылға дайындық» қоғамдық қорының жетекшісі Александр Мандрыкин Өнеркәсіп аймағында кез келген кәсіпорынды орналастыру Ақтөбені дамыту мен құрылыс салудың алдын ала ойластырылған жоспарларына сәйкес жүзеге асырылуы керек деп есептейді.

     - Өнеркәсіп аймағында қазірдің өзінде жұмыс істеп тұрған және болашақта салу жоспарланған кәсіпорындардың жиынтық әсерін бағалау үшін қоғам белсенділерін, техникалық мамандарды, ғалымдарды, өз саласының сарапшыларын және тәуелсіз экологтарды тарту қажет. Қоқыс жағатын кәсіпорындарға көп мөлшерде су қажет болады. Ал біздің қалада сонша су бар ма? Қазірдің өзінде өндіріс орындарының өзін айтпағанда, қала тұрғындарының қажеттілігін өтеуге де су жетпейтіні анық. Қаланың үш шағынауданын ауызсумен қамтамасыз ету мәселесі әлі шешімін таппай отыр, — дейді эколог-азаматтық белсенді.

  Өнеркәсіп аймағындағы зиянды кәсіпорындардың Ақтөбенің тұрғын аудандарына — Шанхайға, Жилгородокқа, ВОХР-ға және Мұхамбетовкаға жақын орналасуының салдары жақсы белгілі. Өткен жылдары көптеген медициналық зерттеулер жүргізілген. Олардың барлығы бұл аудандарда аурушаңдық деңгейінің жоғары екенін көрсетеді. Әсіресе, тұрғындар тыныс алу жолдары мен тері ауруларына жиі шалдығады.

  Зиянды шығарындылардың зардабын, ең алдымен, балалар тартады. Оның әсері олардың дене бітімі мен жыныстық дамуының түрлі қырларынан байқалады.