Құс фабрикасы кеңейтіледі: жағымсыз иіс күшейе түсуі мүмкін

 Су қорғау аймағында орналасқан өндіріс орындарын көшіру туралы әкімдік қаулысына қарамастан, «Ramazan Qus» ЖШС құс фабрикасын кеңейтуді жоспарлап отыр. Енді құс өсірумен қалаға жақын орналасқан 41-разъезде де айналыспақ. Ал құрама жем өндіретін цехты тұрғын үйлердің дәл ортасынан ашу көзделіп отыр.Экологиялық белсенділердің пікірінше, бұл жағдай Ақтөбе қаласында күкіртсутек иісінің таралу жиілігін екі есеге арттыруы мүмкін. Олар құс фабрикасын қаладан барынша алыс аумаққа көшіруді талап етіп отыр.

Ренат ТАИПОВ

aktobetimes@list.ru

     Қазақстанның көптеген облысында зиянды әрі қауіпті өндіріс орындарын қалалар мен елді мекендерден тысқары көшіру шаралары қолға алынуда. Мәселен, өткен аптада Қостанайда «Север Птица» АҚ-ның жұмыртқа өндіретін құс фабрикасын қала сыртына көшіру туралы шешім қабылданды. Кәсіпорын орналасқан жер телімдері мемлекет қажетіне қайтарылып, кейін қалпына келтіріледі. Құс фабрикасын көшіру туралы шешімге оның дәл іргесіне салынып жатқан «Амангелді» және «Достық» тұрғын алаптарының жақындап қалуы себеп болған.

     Ал Ақтөбеде жағдай керісінше өрбіп жатыр. Қаланы зиянды өндіріс орындарымен толтыру көзделгендей: жаңа мұнай өңдеу зауыты, қоқыс жағу кешендері, қалдықтарды қайта өңдейтін зауыттар...

Жуырда «Ramazan Qus» жұмыртқа өндіретін құс фабрикасы өндіріс көлемін ұлғайту туралы мәлімдеді. Кәсіпорын Ясный кентіндегі тұрғын үйлерге өте жақын орналасқан. Оның үстіне, Ақтөбе теңізінің жағасында тұр. Ондаған жыл бойы құс саңғырығының орасан зор көлемі жағалауға үйіліп, жауын-шашынмен шайылып, су айдынына ағып келген. Тек өткен жылы ғана экобелсенділердің табанды еңбегі мен «АТ» басылымында жарияланған мақалалардың арқасында жиналып қалған саңғырық үйінділері жойылды. Алайда құс фабрикасының өзінен шығатын адам төзгісіз сасық иіс айналадағы аудандарды әлі де тұрақты түрде жайлап келеді.

Фабрикада өте көп мөлшерде өндірілетін тауық саңғырығы қала маңындағы елді мекендердің маңынан ара-тұра табылып, ақтөбеліктердің наразылығын тудырып жүр. Мәселен, өткен жылы Парасат тұрғын алабының маңынан тау-тау болып үйілген құс саңғырығы анықталған еді. Экология департаментінің басшысы Ербол Қуанов 2025 жылдың көктемінің соңында Ақтөбені тұншықтырған сасық иістің негізгі көзі дәл осы қалдықтар екенін мәлімдеген болатын. Соған қарамастан, ақтөбелік билік құс фабрикасын көшіру бағытында әзірге ешқандай шара қабылдап отырған жоқ.

Кеңейту ме?

     «АТ» тілшілері «Ramazan Qus» ЖШС ұсынған өндірісті кеңейту жобасымен мұқият танысып шықты. Алайда құжаттарда өндірісті кеңейту деп көрсетілгенімен, шын мәнінде, қолданыстағы құс фабрикасынан 3 шақырым қашықтықта тағы бір жаңа құс фабрикасын (немесе оның филиалын) салу көзделіп отыр.

Мұны серіктестіктің өзі жариялаған материалдар мен кадастрлық картадан анық байқауға болады. Компания кадастрлық нөмірі 02036149435 болатын жер учаскесіне бес жаңа құс қорасын салуды жоспарлап отыр. Кадастрлық картаға сәйкес, бұл учаскенің аумағы 100 мың шаршы метрді құрайды. Ол Ясный кентінде емес, 41-разъезд тұрғын алабында орналасқан. Жер телімінің нысаналы мақсаты да нақты көрсетілген: құс фабрикасын салу және орналастыру.

Серіктестік жариялаған құжаттардан белгілі болғандай, қазіргі жұмыс істеп тұрған құс қораларындағы жабдықтар жаңадан салынатын нысандарға көшіріледі. Алайда ескі құс қоралары да өз жұмысын жалғастырады. Ол үшін ғимараттар қайта жабдықталады.

Ал кадастрлық нөмірі 02036150101 болатын екінші жер учаскесіне компания құрама жем өндіретін цехтың бес қабатты өндірістік корпусын салуды жоспарлап отыр. Ясный кентіне қарайтын бұл жер телімінің аумағы 200 мың шаршы метрге жуық. Ең алаңдатарлығы – ол тұрғын үйлер тығыз орналасқан аумақтың дәл ортасында орналасқан. 1 – Бес жаңа құс қорасын салу жоспарланған аумақ. 2 – Құрама жем өндіретін бес қабатты цех салынатын жер учаскесі. 3 – Қолданыстағы құс фабрикасының өндірістік нысандары. 4 – Бұрынғы құс саңғырығын сақтау орнының аумағы.

Қаулы орындалмай отыр

Сауалнамаға қатысқан экобелсенділердің пікірінше, құс фабрикасын әлдеқашан көшіру керек еді. Қолданыстағы өндіріс нысандары Ақтөбе теңізінің жағалауынан небәрі 90 метр қашықтықта орналасқан. Демек, кәсіпорын нысандарының басым бөлігі су қорғау аймағына кіреді. Ал Қазақстан заңнамасына сәйкес, мұндай аумақта құс фабрикасын орналастыруға жол берілмейді.

Заңгерлердің айтуынша, бұған қоса, 2012 жылы облыс әкімдігінің №423 «Елек өзені мен оның салаларының ірі елді мекендер (Ақтөбе, Алға, Қандыағаш, Мәртөк) шегіндегі су қорғау аймақтары мен белдеулерін белгілеу туралы» қаулысы қабылданған.

Аталған құжатта Ақтөбе қаласы мен аудан әкімдеріне, сондай-ақ кәсіпорын басшыларына су қорғау аймақтары мен белдеулерінде орналасқан әрі олардың жай-күйіне зиян келтіретін нысандарды көшіру немесе жою жұмыстарын жүргізу қажеттігі нақты көрсетілген.

Бұл қаулы әлі күнге дейін күшінде. Оған соңғы өзгерістер 2026 жылғы 10 тамызда енгізілген. Өзгерістер жақында қабылданған Су кодексінің талаптарына және Су ресурстары министрлігінің бұйрықтарына сәйкестендіру мақсатында жасалған.

              Мектеп оқушылары мен санитарлық-қорғау аймағы

Экобелсенділер мен заңгерлердің пікірінше, құс фабрикасына қатысты тағы бір заңбұзушылық бар. Кәсіпорынның айналасында санитарлық-қорғау аймағы (СҚА) іс жүзінде белгіленбеген. Мұндай құс фабрикаларының көпшілігі үшін санитарлық-қорғау аймағының көлемі 1000 метрді құрайды. Ал «Ramazan Qus» құжаттарында бұл қашықтық 500 метр деп көрсетілген. Айырмашылық айтарлықтай болғанымен, дәл осы құс фабрикасына қатысты алғанда, оның аса принципті маңызы жоқ. Өйткені қолданыстағы өндіріс нысандарынан тұрғын үйлерге дейінгі арақашықтық небәрі 220 метрді құрайды.

Ал құс фабрикасынан 530 метр қашықтықта балалардың спорт алаңдары орналасқан. 560 метр жерде Ақтөбе орта мектебінің аумағы бар. Мұнда оқитын балалар адам төзгісіз сасық иіске ғана емес, сонымен қатар азот диоксиді, күкірт диоксиді, күкіртсутек, аммиак және басқа да зиянды заттардың тұрақты әсеріне ұшырауы мүмкін.

  Тағы мыңдаған тонна құс саңғырығы пайда болады

     «Кеңейту» деп аталған жобаны жүзеге асырғаннан кейін «Ramazan Qus» ЖШС тауық санын жылына 2,5 миллион басқа дейін көбейтуді жоспарлап отыр. Ал жұмыртқа өндіру көлемі жылына 80 миллион данаға жетпек. Сонымен қатар осы кезеңде фабрикадан 2,4 мың тонна астық шаңы мен 3,5 мың тонна тауық саңғырығы шығатын болады. Айта кету керек, бұған дейін «Ramazan Qus» өкілдері кәсіпорында өндірісті кеңейтуге дейін де жыл сайын 3,5 мың тонна құс саңғырығы жиналатынын мәлімдеген еді.

   Құс фабрикасын «кеңейту» жобасы «Жоспарланған қызмет туралы өтініште» ұсынылған. Алайда құжат Экология министрлігі мен Су ресурстары министрлігінің бейінді комитеттерінде, сондай-ақ облыстық Экология департаментінде бірқатар ескерту мен сұрақ туындатқан.

Мәселен, ақтөбелік сарапшылар қазіргі уақытта құс саңғырығын қабылдау және компосттау үшін пайдаланылып отырған алаңның қосымша тағы 3,5 мың тонна қалдықты қабылдауға қауқары жете ме деген күмән келтіреді. Сонымен қатар олар су қорғау аймақтары мен белдеулерінің шекарасын нақтылау қажеттігін атап көрсетеді. Экологтардың пікірінше, жобаға қатысты шешім қабылдау мәселесін осы жұмыстар аяқталғаннан кейін ғана қарастыруға болады.

       Экология департаменті де зиянды шығарындылар көздерінің нақты тізімін ұсынуды талап етіп отыр. «Ramazan Qus» ЖШС құжаттарында мұндай нысандардың саны 22 деп көрсетілген.

Сауалнамаға қатысқан экобелсенділер құс фабрикасын кеңейтуге, яғни іс жүзінде ластану көздері болатын екі жаңа нысанды – құс қоралары мен құрама жем өндіретін цехты салуға үзілді-кесілді қарсы. Ақтөбеліктердің пікірінше, «Ramazan Qus» ЖШС құс фабрикасын жақын арада қаладан барынша алыс аумаққа көшіру қажет. Олардың айтуынша, мұны жүзеге асыруға барлық заңды негіз бар.